Według własnego mniemania był prawnukiem Timura Kulawego po ojcu i Czyngis-chana po matce. Władał miniaturowym państewkiem zagubionym gdzieś w południowym Uzbekistanie albo Tadżykistanie, a straciwszy bezpowrotnie nadzieję na odzyskanie Samarkandy, zdobył w 1504 roku Kabul w Afganistanie, gdzie osiadł.

Cesarstwo Asioki rozciągało się od Afganistanu po Bengal i od Nepalu do południowego Dekanu, a ludy drawidyjskie osadzone całkiem na południu współpracowały z cesarzem. Asioka miał Czolów za przyjaciół. Posyłał nauczycieli buddyjskich z misją na Wschód do Chin i na Zachód do imperium perskiego, które sięgało aż do ziem helleńskich i rzymskich. W świecie helleńskim mnisi głosili nieznaną naukę o miłości, współczuciu i porzuceniu wszelkich dóbr. Dla Egiptu, Grecji, Babilonu i świata żydowskiego nauki te miały zupełnie nowy wydźwięk. W czasach już późniejszych, ale z posiewu myśli Asioki, zbudowano w Antiochii i Aleksandrii wiele buddyjskich klasztorów. Jeszcze w IV wieku naszej ery mówiono o „fałszywych prorokach z Indii” (fałszywych znaczyło niezrozumiałych dla ówczesnej mentalności).

Biali Hunowie (Heftalici), pochodzenia tureckiego, utworzyli silną organizację plemienną na terytorium dzisiejszego Afganistanu i wielokrotnie najeżdżali Indie północne, pozostawiając po sobie urodzone z gwałtów liczne potomstwo. Późniejsi Afganowie, którzy wtargnęli do Indii na dobre około roku 1200, są niewątpliwie spadkobiercami Hunów, mają piękne pociągłe twarze i jasny kolor skóry. Scytowie, nazwa nadana przez starożytnych Greków koczowniczym ludom pochodzenia irańskiego, zmieszali się całkowicie z ludami pogranicza.

Podbój północnych Indii przez muzułmanów nie dokonał się za sprawą Arabów z kalifatów Damaszku, a później Bagdadu, których oddziały dotarły jedynie do Sindu (kraina w dolinie rzeki Indus) oraz do Afganistanu, i następnie musiały się wycofać. Indie zostały zaatakowane przez afgańskie i tureckie plemiona z Azji Środkowej, nawrócone na islam. Początkowo ich celem był tylko rabunek.
[...]
Pewien turecki niewolnik, rozpoczynający swą karierę jako członek straży przybocznej, potem szef gwardii, zawładnął Ghazni w Afganistanie i założył niezależne królestwo, które między 962 a 1186 miało 16 władców.

W tyglu Azji Środkowej mieszały się rasy, języki i obyczaje, a plemiona raz po raz sprzymierzały się w rozmaite konfederacje i tworzyły różne kombinacje wojskowe, które parły do przodu i zagarniały coraz to nowe ziemie. W tamtych czasach nie było ani Afganistanu ani Pakistanu, tereny te również należały do Indii i były miejscem spotkań wszystkich przybyszów, którzy wcześniej czy później szli dalej do Indii, wlewając się na subkontynent przez słynny przesmyk Kyber. Zatrzymały się tam ludy indoeuropejskie, a za nimi miedzy VII a III wiekiem p.n.e. Scytowie, później Grecy, Partowie i Kuszanowie, lud irański pochodzący ze stepów Azji, który między I a III wiekiem n.e. utworzył dobrze zorganizowaną federację państw pod wodzą Kaniszki (127-147n.e.), którego dzieło było kontynuowane przez indyjską dynastię Guptów. Od V wieku pojawiają się znowu ludy irańskie — Śwetahunowie (przez Greków nazwani Heftalitami, a przez nas — Białymi Hunami), którzy zdominowali wszystkie osiadłe tam ludy i utworzyli silną organizację plemienną na terenie Afganistanu. Stąd wtargnęli do Indii niszcząc osady Doabu, Bengal i Bihar, zadając śmiertelny cios państwu Guptów, które zniknęło z dziejów na początku VI wieku. Przez jakieś trzydzieści lat zachodnie Indie znalazły się pod królami huńskimi, ale konfederacja radżów północnoindyjskich odniosła nad nimi druzgocące zwycięstwo w 528 roku. Ich impet został całkowicie wyhamowany, zostali odrzuceni aż do Kaszmiru, gdzie niebawem lud ten utracił swą odrębność i został wchłonięty przez mieszankę ludności miejscowej. Wszystkich obcych, którzy przybyli od północnego zachodu i z Hindukuszu, głównie Scytów, Partów, Saków i Hunów, osiedlających się na granicach Indii Zachodnich nazywano Śaka. Śwetahunowie najmniej zasymilowali się w Pendżabie i można przyjąć, że dzisiejsi Sikhowie są ich najbliższymi potomkami.
[...]
Jeden z wielkich rodów tureckich pod wodzą przywódców plemiennych stworzył pod koniec X wieku, na terenie dzisiejszego Pakistanu i Afganistanu, potężne królestwo w Ghazni, a jego najwybitniejszy przedstawiciel Mahmud z Ghazni atakował bogate, lecz skłócone królestwa północnoindyjskie, których większość była zarządzana przez klany radżpuckie. W latach 1001-1027 tureckie plemiona dokonały siedemnastu wypraw rabunkowych plądrując bezlitośnie krainę Doabu i Radżputanę. Coraz częściej występujące na rubieżach porwania kobiet i sprzedawanie ich do haremu islamskich możnowładców sprawiły, że kobiety trzeba było chronić i ostatecznie zamknąć w zenanie. Zapewne w tym okresie Radżputowie nauczyli się twardego rzemiosła wojennego, zaczęli spać ze sztyletem pod poduszką i bronić ziemi, którą już całkowicie uważali za swoją. Ożywiała ich specyficzna perska wiara w magiczną moc uderzania i zabijania, używali sztyletu katar. Zetknięcie się z islamem nadało nową wartość ich misji obrońców religii i ziemi hindu. Kiedy forteca była nie do utrzymania, wszyscy ginęli, gdyż honor nie pozwalał dostać się w ręce wroga. Jednak mieszanka krwi Scytów, Greków, Partów, Kuszanów i Śwetahunów pozostała wybuchowa. Stojąc na szrankach, malowali twarze i tułów na żółto, rozpruwali brzuch i spadali nieżywi na wroga. Kobiety z rodzin ksiatrijów i braminów nauczyły się dokonywać rytuału dżauhar — w kobiecej części fortecy, w basenach rytualnych, które opróżniały z wody, układały stos całopalny i rzucały się w ogień z dziećmi na ręku, by nie dostać się w ręce wroga.
[...]
Forteca pozostała nietknięta, jej położenie na kresach Radżputany przenosi w świat Tysiąca i jednej nocy. Złote Miasto, skarb pustyni, średniowieczny obraz Afganistanu — te nazwy, choć prawdziwe, nie dają wyobrażenia o niezwykłości tego miejsca.

Państwo Rampur było w rękach nababów z plemienia Patanów, pochodzących z regionu Rohel, położonego między Peshwarem i Afganistanem. Przybyli oni do Indii pod koniec XVII wieku, by splądrować, a następnie zająć nowe tereny. Utworzyli silne państwo, zagrażające nawet prowincji Oudh (dziś Luknau), która od starożytności była znakomicie zagospodarowana. Patanowie zawsze wspierali Anglików, dostarczając za duże pieniądze najemnych żołnierzy, sipajów, do wojsk Kompanii Wschodnioindyjskiej.

Książę Churram otrzymał od ojca tytuł Władcy Świata, gdy złamał na jakiś czas opozycję Dekanu. Zadowolił się tym, co otrzymał w spadku po Akbarze. Budował więcej niż walczył. Zdobył tylko Pendżab i Afganistan. Sławę zawdzięcza przede wszystkim działalności fundacyjnej — budował meczety i seraje dla biednych muzułmanów. Wszystkie budowle charakteryzuje wyrafinowany smak artystyczny i doskonałość stylu, którego nie byli już w stanie osiągnąć późniejsi artyści.

…nie byłoby Pakistanu, nie powstałby Bangladesz, nie doszłoby do bratobójczych wojen.

W maju 1798 roku przybył do Indii jako gubernator generalny Fortu William w Bengalu Robert Wellesley lord Mornington, sprawujący ten urząd do 1805 roku. Jego młodszy brat, Arthur Wellesley, późniejszy książę Wellington, zmiażdżył w 1799 roku opór Sułtana Tipu i Kompania przejęła kontrolę nad najsilniejszym państwem południowych Indii, państwem Majsur. Zwyciężył też w 1803 roku konfederację Marathów, która dała Kompanii terytoria o powierzchni 24 000 mil kwadratowych, łącznie z miastami Delhi (w 1803, miasto to należało wcześniej do Marathów), Gwalior, Baroda (odzyskała później suwerenność), Ahmadnagar, przynoszące rocznie dwa miliony funtów szterlingów.
[...]
Już od początku lat dwudziestych XIX wieku jedynie Kompania dysponowała liczącą się siłą militarną na subkontynencie. Jednakże jej zwierzchność nad Indiami nigdy nie miała charakteru całkowitego. Trzymanie w dyscyplinie praktycznie każdego regionu wymagało obecności wojska i dowódców oraz planowanych akcji bojowych. Przy pomocy sipajów, wojska najemnego, utrzymywanego zresztą przez indyjskich władców, prowadzono praktycznie bez przerwy operacje militarne przeciwko Birmańczykom na północnym wschodzie, a na północnym zachodzie — przeciwko Afganom. Tylko dwa państwa indyjskie zachowały ostatecznie całkowitą autonomię — Baroda i Majsur.
[...]
Na durbarze w Delhi nie obyło się bez paru skandali, jak na przykład odwrócenie się plecami do władcy brytyjskiego i odejście, zamiast eleganckiego wycofywania się tyłem ze wzrokiem utkwionym w oblicze cesarza Indii. To odwrócenie się plecami do Jerzego V podczas durbaru przeszło do historii jako czyn bohaterski — tak właśnie mieli postąpić maharadża z Barody i maharadża Udaj z Udajpuru. Świadectwa epoki zgodnie potwierdzają, iż durbar w Delhi był jedną z najświetniejszych i najokazalszych ceremonii Radżu brytyjskiego. Przenosząc stolicę z Kalkuty do Delhi, Anglicy chcieli przypodobać się Hindusom i okazać szacunek starożytnej stolicy, która została założona przez Bharatów i była cytowana w Mahabharacie. Na początku XX wieku Anglicy chwytali się propagandowych spektakli, nie mających już wielkiego znaczenia, ale łechcących dumę władców indyjskich. Wzniesiono podium o marmurowych schodach, gdzie cesarska para zasiadła pod złotym baldachimem. Wokół zbudowano amfiteatr mogący pomieścić 100 tysięcy osób, a całość terenu zajmowała 40 km2. Książęta i władcy Indii przybyli hucznie wraz z rodzinami, całym dworem i służbą, wydobyli z kufrów najlepsze paradne stroje, specjalnie obstalowane na tę okazję. Wystawiono dwieście dwadzieścia trzy książęce obozy, a w niezliczonej ilości namiotów (podobno 40 tysięcy), których wystrój i urządzenie w niczym nie odbiegało od luksusów pałacowych, rozkwitało paradne życie dworskie. Wokół namiotów roztaczały się ogrody i aleje wysadzane krzakami róż, łączące poszczególne obozowiska. Durbar trwał przez parę tygodni, a festyny, rauty, mecze gry w polo, spotkania za purdahem w zenanie dla kobiet i prywatne spotkania klubowe dla mężczyzn nie miały końca. W miasteczku namiotów zamieszkało podobno 300 tysięcy osób. Było obecnych 161 książąt. Ale rzucała się w oczy i była szeroko komentowana nieobecność maharany Mewaru, Fateha Singha. Należał do najstarszego królewskiego rodu, cieszył się uznaniem i estymą, nienawidził Anglików tak jak jego poprzednicy nienawidzili Wielkiego Mogoła. Reszta obnosiła i pokazywała publicznie najlepsze klejnoty z dworskiej szkatuły — maharadża z Patiali obnosił się ze swymi diamentami, maharadża z Gwalior obnażał publicznie wspaniały pas z prawdziwych pereł, a maharadża z Barody — słynny naszyjnik z pereł.
[...]
Czy to właśnie ten naszyjnik z 68 naturalnych pereł nanizanych na dwa sznury ze starego siedmiosznurowego naszyjnika, osiągnął rekord ceny za biżuterię naturalną podczas aukcji w Genewie? W listopadzie 2004 roku Baroda Pearls, należące niegdyś do Khande Rao z Barody, wystawione na pokazie biżuterii Magnificent Jewels, osiągnęły cenę 3,1 milionów dolarów. W marcu 2008 padł nowy rekord ceny za biżuterię naturalną — 7,1 mln dolarów za naszyjnik, a zakupił go licytując przez telefon nieznany kolekcjoner z Azji.

Struktura ówczesnej władzy politycznej była prosta — każdą większą czy mniejszą doliną rządził lokalny kacyk, szef, wódz, herszt plemienny, pochodzący zazwyczaj z dominującej grupy etnicznej. Ogromne zróżnicowanie etniczne ludności zamieszkującej pierwsze piętra Himalajów, od Indii aż po Bhutan, nigdy nie przeszkadzało w prowadzeniu ożywionych wzajemnych stosunków handlowych między dolinami, ale koncepcja zjednoczenia była im obca i całkowicie sprzeczna z interesem rodzin trzymających władzę w górach. Żaden z drobnych władców lokalnych, znający specyfikę swego terenu i wspierany przez swój lud, nie godził się na oddanie władzy jakiemuś dalekiemu królowi z Doliny Katmandu. A zdobyć Dolinę znaczyło narzucić zwierzchność właśnie tym szefom plemiennym.

Kolonizatorzy podzielili stany książęce na trzy kategorie: 118 stanów mających prawo do jednej salwy, 117 — nie mających prawa do żadnej salwy i 327 wczesnych lokalnych formacji feudalno-plemiennych (tubylcze państewka), zarządzanych prawem dynastycznych sukcesji przez dżagirdarów, thakurów i talukdarów będących często ludźmi znacznie bardziej bogatymi i poważanymi niż niejeden maharadża, któremu służyli. Pięć wyróżnionych wielkich państw-filarów Radżu brytyjskiego mających prawo, podczas oficjalnych uroczystości dworskich, do dwudziestu jeden salw armatnich to Hajdarabad, Majsur, Baroda, Gwalior i Kaszmir, wśród których jedynym władcą pochodzenia radżpuckiego był Wadijar z Majsuru, lecz ani jeden książę wczesnośredniowiecznych rodów samej Radżputany nie został wyróżniony. Oprócz wyżej wymienionych, inne państwa zarządzane z wiekim kunsztem administracyjnym przez hinduskich władców to Travancore, Indore i Bikaner. Wszędzie na dworach indyjskich panowała mieszanka obyczajów hinduskich, mogolskich i bardziej lub mniej angielskich.

Między V a VIII wiekiem trwał wielki proces hinduizacji (czy braminizacji) „nowych” plemion radżpuckich, które przyjęły hinduskie religie i obyczaje i poczęły wstępować na drogę wypełniania dharmy. Większość z nich stała się gorliwymi wyznawcami Kriszny, a Ramę uważała za protoplastę swego rodu. Klany radżpuckie, asymilując się z ludnością, wśród której legendy i mity z czasów wedyjskich były wciąż żywe, zaczęły udowadniać swe pochodzenie od rodów najbardziej starożytnych. Trochę później, w czasach średniowiecza, daje się zauważyć ogromne zainteresowanie i nawet zafascynowanie najdawniejszą historią lokalną, co zaowocowało swoistym „podłączeniem się pod tradycję wedyjską”, rozumianą zresztą jako wyjątkowa szansa wywyższenia swych rodów. Niewątpliwie bramini odegrali w tym nowym procesie mitotwórczym ogromną rolę. W Puranach cytowana jest legendarna dynastia braminów z czasów wedyjskich założona przez Ikszawaku, wnuka Surji, do której mieli należeć władcy Ajodhji, a więc Rama. Ten klan synów słońca, Surjawamsia, wzbogacił się zatem o klan Kaczwaha z Dżajpuru i Alwaru, klan Guhilot, klan Rathor z Dżodhpuru i Bikaneru, Sisodia z Udajpuru, klan Vakhela, które wszystkie zaczęły wywodzić swe pochodzenie od tej starożytnej linii. Inni Radżputowie zwrócili uwagę na „młodszą” linię Somawamsia lub Czandrawamsia, do której należały mityczne klany Jadawa (klan Kriszny), Paurawa i Kaśi, cytowane w Mahabharacie. Od synów księżyca wywiedli więc swe pochodzenie: Bhatti z Dżajsalmeru, Chudasama, klan Dżatów.
[...]
Marwar — maru wara, kraina śmierci — rozciąga się na północy, między górami Arawalli a pustynią Thar, obejmując tereny trudno dostępne, a ze względu na brak wody — nieprzyjazne. Dla mieszkańców był to jednak zawsze atut — wojska mogolskie i marackie niechętnie zapędzały się w te okolice. Wojownicy z klanu Rathore zbudowali królestwa Dżodhpur i Bikaner, a z klanu Bhatti — Dżajsalmer.
[...]
Bikaner, o powierzchni 61 355 km2, został założony w 1488 roku przez Rao Bika, księcia z klanu Rathore, młodszego syna władcy Dżodhpuru. Książę wykazywał się nieposkromioną ambicją, wobec czego ojciec wysłał go na podbój nowych ziem, z dala od swego państwa. Mając pod swą komendą mały oddziałek wojska, Bika walczył przez trzydzieści lat z dzikimi plemionami osiadłymi na pustyni, ale osiągnął cel i zbudował sobie królestwo. Od XVI wieku Bikaner znajdował się na szlaku handlowym między Persją a Niziną Hindustańską, a nawet na szlaku jedwabnym między Chinami a Bliskim Wschodem. Władcy prowadzili w Wielkimi Mogołami politykę ugodową, dzięki czemu stali się drugim co do wielkości państwem Radżputany, a ich dewiza brzmiała: niech żyje król pustyni. Piękny pałac-forteca Junagarh został wzniesiony w 1588 roku przez radżę Radż Singha, a nowoczesny Lalgarh Palace (1902-1926) przez Gangę Singha za czasów angielskich. Traktat pokojowy z Anglikami, podpisany w 1818 roku, chronił radżpuckie księstwa przede wszystkim przed Marathami.
[...]
Znajduje się tutaj jedyna w Azji farma hodowli wielbłądów, założona pod koniec XIX wieku, dostarczająca wielbłądy juczne dla armii sipajów, która prowadziła uciążliwe wojny afgańskie. Bez wielbłądów Anglicy nie mogliby przerzucać prowiantu, broni i amunicji, a radżowie — wzbogacić się. Dzięki ogromnym sumom pobieranym od Anglików za wielbłądy, zbudowano pierwszą w Indiach sieć elektryczną, zmodernizowano administrację, budowano szkoły i szpitale. Ale największym przedsięwzięciem była budowa kanału Ganga i sieci kanałów irygacyjnych, dzięki którym ogromne tereny księstwa Bikaner zostały pokryte żyznymi polami żywiącymi ludzi. Autorem powyższych usprawnień był Radża Ganga Singh (1881-1942), jeden z najbardziej światłych ludzi swej epoki.
[...]
W Deshnok (30 km) znajduje się świątynia poświęcona opiekunce księstwa. Zwyczajem wszystkich Radżputów, Rao Bika zapytał lokalną ludność jaką postać boską admirują i dla kogo ma wystawić świątynię, by żyć w zgodzie z lokalną tradycją. Opowiedziano mu historię kobiety, którą wysławiano za mądrość i współczucie do ludzi. Karni Mata była joginią i wiele osób przychodziło do niej z prośbą o radę. Kiedyś przyszły zapłakane małe dzieci pożalić się, że zmarła im matka i że zostały całkiem same na świecie. Jogini odpowiedziała im, że nie są same, gdyż w ich domu jest pełno szczurów, a każdy szczur jest inkarnacją jakiejś bliskiej osoby z rodziny. Poprosiła, by karmiły je i rozmawiały z nimi, a wtedy na pewno nie będą się czuły samotne. Karni Mata jest postacią legendarną i żyła prawdopodobnie tuż przed przybyciem Rao Biki w tamte regiony. Ludzie zawsze uważali ją za wcielenie bogini Durgi, gdyż zabiła największego demona — strach. Wszyscy władcy Bikaneru zawsze opiekowali się świątynią, czyniąc liczne fundacje i wspierając szczury żyjące tu na wolności.

Idąc wciąż za przykładem Robert Clive'a, kolejnym państwem indyjskim, zdobytym w 1843 roku w wojnie zaborczej prowadzonej przez Kompanię, był Sind (część dzisiejszego Pakistanu) — było to preludium do zwykłej już aneksji suwerennego państwa Sikhów, Pendżabu, dokonanej w 1848 roku przez Markiza Dalhousie (1848-1856). Jako wybitny Gubernator Generalny Indii był on twórcą prawdziwie kolonialnej polityki i imperialnej administracji, która ostatecznie okazała się nazbyt kosztowna. Za jego rządów Kompania została praktycznie zduszona i ostatecznie rozdzielono zarządy. Utworzono nowe stanowisko — zarządcy Bengalu, pod mianem wice-gubernatora (1854), który jednak był całkowicie zależny od politycznej funkcji gubernatora generalnego Indii. Markiz Dalhousie dokonał też ostatecznego podboju Birmy. To on wprowadził prawo doctrine of lapse, na mocy którego Brytyjczycy mogli dokonać aneksji każdego państwa, które nie posiadało męskiego następcy tronu. Otworzyło to drogę do wszelkich nadużyć, gdyż wiele państewek i księstw indyjskich korzystało z tradycji adopcji. W 1849 roku dokonano aneksji Satary i Sambalpuru, a w 1853 — Dżansi (Jhansi) i Nagpuru. Za jego rządów wszystkie brytyjskie ośrodki połączono telegrafem, stworzono imperialny system urzędów pocztowych i wprowadzono znaczki pocztowe, w 1855 roku otwarto pierwszą linię kolejową, budowano drogi i mosty. Została zdecydowanie ograniczona suwerenność wszystkich praktycznie indyjskich państewek. W 1856 roku zmuszono do abdykacji króla prowincji Oudh, którą włączono do posiadłości angielskich, prowincję niezależną od 1818 roku, zarządzaną w tym ostatnim okresie przez hinduskich Marathów, a obejmującą starożytne królestwa Awadhi i Kośala ze stolicą w Ajodhji. Wprawdzie została w XII wieku podbita przez muzułmanów i włączona do Sułtanatu Delhijskiego, ale zachowała wielkie tradycje cywilizacji hindu. Wadżid Ali Szach, ostatni król Oudh, był poetą piszącym w języku urdu, ale też sybarytą kochającym kobiety — jego harem liczył ich 300.

Cesarstwo Asioki rozciągało się od Afganistanu po Bengal i od Nepalu do południowego Dekanu, a ludy drawidyjskie osadzone całkiem na południu współpracowały z cesarzem. Asioka miał Czolów za przyjaciół. Posyłał nauczycieli buddyjskich z misją na Wschód do Chin i na Zachód do imperium perskiego, które sięgało aż do ziem helleńskich i rzymskich. W świecie helleńskim mnisi głosili nieznaną naukę o miłości, współczuciu i porzuceniu wszelkich dóbr. Dla Egiptu, Grecji, Babilonu i świata żydowskiego nauki te miały zupełnie nowy wydźwięk. W czasach już późniejszych, ale z posiewu myśli Asioki, zbudowano w Antiochii i Aleksandrii wiele buddyjskich klasztorów. Jeszcze w IV wieku naszej ery mówiono o „fałszywych prorokach z Indii” (fałszywych znaczyło niezrozumiałych dla ówczesnej mentalności).

Dziś ma tam schronienie 415 gatunków ptaków, w tym 117 przybyłych z Syberii i Chin.

Pod koniec 4 tysiąclecia p.n.e. pojawiły się grupy migracyjne z Iranu, osiedlające się nad prawobrzeżnym Indusem — wysocy, postawni, o haczykowatym nosie i hardym spojrzeniu, do dziś stanowiący główną grupę ludności w Indiach północno-zachodnich. Po nich przybyły silne liczebnie grupy różnorodnych plemion indoaryjskich — Indoarjowie są wysocy, jasnoskórzy i długonosi, mieszkają na terenach między Kaszmirem i Radżputaną. Trudno dziś stwierdzić na pewno, czy Dasjowie, ciemnoskóra ludność tubylcza, jest tożsama z rasą drawidyjską. Drawidowie, prawdopodobnie autochtoni, mają skórę bardzo ciemną, hebanową, a nawet całkiem czarną, ale twarze bez rysów negroidalnych; są niscy i drobni, zamieszkują całe Indie południowe. Na pograniczu północno-wschodnim występują grupy mongoloidalne, przybyłe z Mongolii i Chin. Kolowie, Bhilowie i Mundowie to plemiona rodzime; są niskiego wzrostu, ciemnoskóre i wklęsłonose. Po Grekach nie zostało ani śladu (najwyżej na terenach dawnej Baktrii, czyli w dzisiejszym Pakistanie).

Bikaner, o powierzchni 61 355 km2, został założony w 1488 roku przez Rao Bika, księcia z klanu Rathore, młodszego syna władcy Dżodhpuru. Książę wykazywał się nieposkromioną ambicją, wobec czego ojciec wysłał go na podbój nowych ziem, z dala od swego państwa. Mając pod swą komendą mały oddziałek wojska, Bika walczył przez trzydzieści lat z dzikimi plemionami osiadłymi na pustyni, ale osiągnął cel i zbudował sobie królestwo. Od XVI wieku Bikaner znajdował się na szlaku handlowym między Persją a Niziną Hindustańską, a nawet na szlaku jedwabnym między Chinami a Bliskim Wschodem. Władcy prowadzili w Wielkimi Mogołami politykę ugodową, dzięki czemu stali się drugim co do wielkości państwem Radżputany, a ich dewiza brzmiała: niech żyje król pustyni. Piękny pałac-forteca Junagarh został wzniesiony w 1588 roku przez radżę Radż Singha, a nowoczesny Lalgarh Palace (1902-1926) przez Gangę Singha za czasów angielskich. Traktat pokojowy z Anglikami, podpisany w 1818 roku, chronił radżpuckie księstwa przede wszystkim przed Marathami.

Między V a VIII wiekiem trwał wielki proces hinduizacji (czy braminizacji) „nowych” plemion radżpuckich, które przyjęły hinduskie religie i obyczaje i poczęły wstępować na drogę wypełniania dharmy. Większość z nich stała się gorliwymi wyznawcami Kriszny, a Ramę uważała za protoplastę swego rodu. Klany radżpuckie, asymilując się z ludnością, wśród której legendy i mity z czasów wedyjskich były wciąż żywe, zaczęły udowadniać swe pochodzenie od rodów najbardziej starożytnych. Trochę później, w czasach średniowiecza, daje się zauważyć ogromne zainteresowanie i nawet zafascynowanie najdawniejszą historią lokalną, co zaowocowało swoistym „podłączeniem się pod tradycję wedyjską”, rozumianą zresztą jako wyjątkowa szansa wywyższenia swych rodów. Niewątpliwie bramini odegrali w tym nowym procesie mitotwórczym ogromną rolę. W Puranach cytowana jest legendarna dynastia braminów z czasów wedyjskich założona przez Ikszawaku, wnuka Surji, do której mieli należeć władcy Ajodhji, a więc Rama. Ten klan synów słońca, Surjawamsia, wzbogacił się zatem o klan Kaczwaha z Dżajpuru i Alwaru, klan Guhilot, klan Rathor z Dżodhpuru i Bikaneru, Sisodia z Udajpuru, klan Vakhela, które wszystkie zaczęły wywodzić swe pochodzenie od tej starożytnej linii. Inni Radżputowie zwrócili uwagę na „młodszą” linię Somawamsia lub Czandrawamsia, do której należały mityczne klany Jadawa (klan Kriszny), Paurawa i Kaśi, cytowane w Mahabharacie. Od synów księżyca wywiedli więc swe pochodzenie: Bhatti z Dżajsalmeru, Chudasama, klan Dżatów.
[...]
Dżajpur należał do regionu Dhundhar, wschodniej części Radżputany sąsiadującej na południu z Malwą, a na wschodzie z Doabem.
[...]
Dziś jest to największe po Dżajpurze miasto Radżastanu.
[...]
Władcy Dżajpuru zaczynają swe kroniki rodzinne tak: Nasz ród był mądry i wykorzystał wszystkie sprzyjające okoliczności, by rozwinąć swą potęgę, a dzięki lojalności wobec władzy Wielkich Mogołów brał udział we wszystkich znaczących wydarzeniach tamtych czasów. Córy naszego szlachetnego rodu nie tylko rodziły cesarskie dzieci i następców tronu, lecz dostępowały zaszczytu noszenia korony cesarskiej…
[...]
Dżajpur (Jaipur) jest stolicą klanu Kaczwaha dopiero od 1727 roku. Kaczwaha utrzymują, że pochodzą od Kusha, syna Ramy. Przybyli z Gwalior w 986 roku, kiedy Radża Ishwar Das porzucił stan królewski, by w Himalajach osiągnąć nirwanę, a jego synowie zostali stamtąd wyrzuceni i musieli szukać sobie nowej ziemi. Soda Rai szukał szczęścia w okolicy Adżmeru, ale prawdziwe szczęście znalazł dopiero jego syn, Dhola Rai, który w 1006 roku poślubił piękną księżniczkę, która wniosła mu w posagu ziemię wokół Amberu. Tubylczy lud Mina stał się podporą nowych rządów i miał przywilej stawiania świętego znaku tilak na czole władcy w dniu koronacji, stali się zarządcami i obrońcami wszystkich fortów, zachowali własne obyczaje i otrzymywali od władców dżagiry. Ziemie księstwa dzieliły się na thikany, czyli dobra najbliższej rodziny, które niekiedy dawały wielkie dochody i wzbogacały tak zarządców, jak dwór (dzięki podatkom). Z tych rodzin rekrutowali się doradcy dworu, administratorzy dóbr i przyjaciele. Służba pochodziła z niższych dżati, ale ponieważ wszyscy Radżputowie czuli się ksiatrijami, to byli oni bardzo dobrze traktowani i należeli do wielkiej rodziny, ich stanowiska były zresztą dziedziczne. Ziemia lenna Bissau była jedną z pięciu samodzielnych thikan regionu Szekawati, a ich pałacyk rodowy w Dżajpurze został w latach 50. zamieniony w hotel, w którym rezydują wszystkie grupy LOGOS TRAVEL MAREK ŚLIWKA…
[...]
W latach 1699-1743 władcą był Dżaj Singh II, który zbudował miasto Dżajpur i przeniósł tam stolicę rodową. Jego ojciec, Bishan Singh, dał mu najlepsze możliwe wykształcenie, gdyż już w niemowlęctwie przepowiedziano mu wspaniały los. Wstąpił na tron w wieku 11 lat, panował przez 44 lata. To on dostał on Aurangzeba tytuł Sawai, raz i ćwiartkę mądrzejszy. Wstawał o świcie przy tajemniczym dźwięku fletu i w prostej szacie udawał się do świątyni Kali, gdzie modlił się żarliwie. Pracował przez 14 godzin dziennie, pasjonowała go matematyka i astronomia, studiował Syntaxe Ptolemeusza, Tabulae Astronomica De La Hire’a, Historia Coelestis Britanica Flamsteeda, Principia Newtona, Elements Euklidesa, tablice astronomiczne Mirza Ulug Bega oraz dzieła Aryabhatty, Varahmihiry, Brahmagupty i Bhaskaracharyi. Kazał tłumaczyć na sanskryt greckie i perskie dzieła starożytnych astronomów, zgromadził ogromną bibliotekę. Zbudował pięć obserwatoriów astronomicznych Jantar Mantar — w Dżajpurze, w swoim pałacu nad Gangą w Benaresie, w Udżdżainie i Mathurze, a w Delhi — dla potrzeb władcy mogolskiego Muhameda Szaha (jantra z sanskrytu instrument; mantra — formuła magiczna do obliczeń).
[...]
W latach 1778-1803 władzę dzierżył Pratap Singh, hojny mecenas sztuki, który zatrudniał pięćdziesiąt artystów w szkole miniatur, dla swych żon i konkubin zbudował Hawa Mahal. W 1803 roku podpisał traktat przekazujący Dżajpur pod protektorat brytyjski.
[...]
Man Singh II (1922-1970), nazywany Dżajem, pochodził z bocznej linii panującego rodu, wychował się w skromnej wiosce i dzięki szczególnym cechom charakteru, został jako siedmioletnie dziecko desygnowany na następcę. Był jednym z wybitniejszych maharadżów księstwa Dżajpur. Wprowadził swoje stare państwo do nowoczesnych Indii i przeprowadził wszystkie konieczne reformy. W 1970 roku spadł z konia podczas gry w polo i poniósł śmierć na miejscu. Na rytuale kremacji ciała była obecna królowa Anglii, Elżbieta II, która odwiedziła Dżajpur w 1964 roku, a mowę pogrzebową wygłosił Lord Mountbatten.
[...]
Rajmata Gayatri Devi mieszka w Dżajpurze w pałacu rodowym Moti Doongri.

Między V a VIII wiekiem trwał wielki proces hinduizacji (czy braminizacji) „nowych” plemion radżpuckich, które przyjęły hinduskie religie i obyczaje i poczęły wstępować na drogę wypełniania dharmy. Większość z nich stała się gorliwymi wyznawcami Kriszny, a Ramę uważała za protoplastę swego rodu. Klany radżpuckie, asymilując się z ludnością, wśród której legendy i mity z czasów wedyjskich były wciąż żywe, zaczęły udowadniać swe pochodzenie od rodów najbardziej starożytnych. Trochę później, w czasach średniowiecza, daje się zauważyć ogromne zainteresowanie i nawet zafascynowanie najdawniejszą historią lokalną, co zaowocowało swoistym „podłączeniem się pod tradycję wedyjską”, rozumianą zresztą jako wyjątkowa szansa wywyższenia swych rodów. Niewątpliwie bramini odegrali w tym nowym procesie mitotwórczym ogromną rolę. W Puranach cytowana jest legendarna dynastia braminów z czasów wedyjskich założona przez Ikszawaku, wnuka Surji, do której mieli należeć władcy Ajodhji, a więc Rama. Ten klan synów słońca, Surjawamsia, wzbogacił się zatem o klan Kaczwaha z Dżajpuru i Alwaru, klan Guhilot, klan Rathor z Dżodhpuru i Bikaneru, Sisodia z Udajpuru, klan Vakhela, które wszystkie zaczęły wywodzić swe pochodzenie od tej starożytnej linii. Inni Radżputowie zwrócili uwagę na „młodszą” linię Somawamsia lub Czandrawamsia, do której należały mityczne klany Jadawa (klan Kriszny), Paurawa i Kaśi, cytowane w Mahabharacie. Od synów księżyca wywiedli więc swe pochodzenie: Bhatti z Dżajsalmeru, Chudasama, klan Dżatów.
[...]
Marwar — maru wara, kraina śmierci — rozciąga się na północy, między górami Arawalli a pustynią Thar, obejmując tereny trudno dostępne, a ze względu na brak wody — nieprzyjazne. Dla mieszkańców był to jednak zawsze atut — wojska mogolskie i marackie niechętnie zapędzały się w te okolice. Wojownicy z klanu Rathore zbudowali królestwa Dżodhpur i Bikaner, a z klanu Bhatti — Dżajsalmer.
[...]
Dżajsalmer (Jaisalmer) może poszczycić się jedną z najbardziej czarownych legend objaśniających lokację. Jest to miejsce ofiary, jaką Kriszna i Ardżuna złożyli po legendarnej bitwie opisanej w Mahabharacie. Kriszna przepowiedział, że ksiatrija z jego rodzinnego klanu Jadawa założy tu potężne królestwo. Ale legenda ostrzegała też, że miasto zostanie splądrowane dwa i pół raza. W XII wieku Rawal Dżajsal (Jaisal) z rodu Bhatti ulokował na tych terenach swoich ludzi i wzniósł w 1156 roku drugą z najstarszych i największych fortec Radżputany (pierwszą jest Czittorgarh). Miasto prosperowało, gdyż było świetną oazą na szlaku handlowym między Egiptem, Arabią, Persją i Azją Centralną, można było wymienić wielbłądy i bogate towary. Władców z rodu Bhatti nazywano „wilkami pustyni”.
[...]
W XVII wieku maharawal Sabal Singh (1651-1661) potwierdził hołd lenny Aurangzebowi, ale zważywszy na rychły upadek imperium, nie miało to już żadnego znaczenia. Miasto i państwo o powierzchni 42 268 km2 rozkwitły, a bogaci kupcy zbudowali jedne z najpiękniejszych radżpuckich haveli (bogate i pięknie dekorowane domy) — Patwon ki, Salim Singh ki, Nathmal ki. Jako jedno z ostatnich księstw, Dżajsalmer podpisał traktaty ugodowe z Brytyjczykami dopiero w XIX wieku.

Dżansi (Jhansi) było tak znakomicie zarządzane przez drobną szlachtę lokalną, że w XVIII wieku szybko się rozwinęło i nawet zagarnęło ziemie Orchhi. Ale od 1803 roku Kompania Wschodnioindyjska chciała osadzić w fortecy swój garnizon i zażądała podpisania stosownych traktatów, których podpisania lokalni władcy odmawiali. Kiedy w 1853 roku radża zmarł bezdzietnie, a władzę przejęła jego żona, Lakszmi Bai, Anglicy wykorzystali sytuację, by przejąć fort. Odrzucili odwieczne tradycyjne prawo indyjskich władców do adopcji i wprowadzili precedens prawny mówiący o tym, że jeśli władca nie ma męskiego potomka, to jego państwo automatycznie przechodzi pod panowanie Anglików. Lakszmi Bai została z fortu brutalnie wyrzucona i musiała się ukryć. Otrzymała schronienie u radży z Orchhi, zebrała resztki swej armii, skorzystała z pospolitego ruszenia i próbowała odbić fort. Nie miała szans i wkrótce poległa w walce. Rani z Jhansi jest utożsamiana z francuską Joanną d'Arc, walczącą przeciwko Anglikom.

Między V a VIII wiekiem trwał wielki proces hinduizacji (czy braminizacji) „nowych” plemion radżpuckich, które przyjęły hinduskie religie i obyczaje i poczęły wstępować na drogę wypełniania dharmy. Większość z nich stała się gorliwymi wyznawcami Kriszny, a Ramę uważała za protoplastę swego rodu. Klany radżpuckie, asymilując się z ludnością, wśród której legendy i mity z czasów wedyjskich były wciąż żywe, zaczęły udowadniać swe pochodzenie od rodów najbardziej starożytnych. Trochę później, w czasach średniowiecza, daje się zauważyć ogromne zainteresowanie i nawet zafascynowanie najdawniejszą historią lokalną, co zaowocowało swoistym „podłączeniem się pod tradycję wedyjską”, rozumianą zresztą jako wyjątkowa szansa wywyższenia swych rodów. Niewątpliwie bramini odegrali w tym nowym procesie mitotwórczym ogromną rolę. W Puranach cytowana jest legendarna dynastia braminów z czasów wedyjskich założona przez Ikszawaku, wnuka Surji, do której mieli należeć władcy Ajodhji, a więc Rama. Ten klan synów słońca, Surjawamsia, wzbogacił się zatem o klan Kaczwaha z Dżajpuru i Alwaru, klan Guhilot, klan Rathor z Dżodhpuru i Bikaneru, Sisodia z Udajpuru, klan Vakhela, które wszystkie zaczęły wywodzić swe pochodzenie od tej starożytnej linii. Inni Radżputowie zwrócili uwagę na „młodszą” linię Somawamsia lub Czandrawamsia, do której należały mityczne klany Jadawa (klan Kriszny), Paurawa i Kaśi, cytowane w Mahabharacie. Od synów księżyca wywiedli więc swe pochodzenie: Bhatti z Dżajsalmeru, Chudasama, klan Dżatów.
[...]
Marwar — maru wara, kraina śmierci — rozciąga się na północy, między górami Arawalli a pustynią Thar, obejmując tereny trudno dostępne, a ze względu na brak wody — nieprzyjazne. Dla mieszkańców był to jednak zawsze atut — wojska mogolskie i marackie niechętnie zapędzały się w te okolice. Wojownicy z klanu Rathore zbudowali królestwa Dżodhpur i Bikaner, a z klanu Bhatti — Dżajsalmer.
[...]
Dżodhpur (Jodhpur), największe księstwo Radżputany o powierzchni 92 279 km2, należało do radżpuckiego klanu Rathore, synów słońca. Ich przodkowie pochodzą z Dekanu, wzmiankowani po raz pierwszy już w edyktach cesarza Asioki w III wieku p.n.e. byli prawdziwymi ksiatrijami, sprawowali przez wieki władzę na wielu terenach Gudżaratu, centralnych Indii i Malwy. Od V wieku byli władcami królestwa Kanaudż, leżącego nad Gangą (dziś Uttar Pradesh). W 1193 roku zostali stamtąd przepędzeni przez Afganów, Rao Sijadżi zdołał uciec ze swoją armią, unosząc ze sobą sztandar rodowy. Osiedlili się na pustynnych terenach Marwaru, w krainie śmierci, między górami Arawalli, pustynią Thar a rzeką Luni, gdzie utworzyli potężne państwo, trwające od początku XIV do XVIII wieku. Rao Jodha założył w 1459 roku nową stolicę i wzniósł największy radżpucki pałac-fortecę Meherangarh. Nieco później, w połowie XVI wieku miasto zostało otoczone murem obronnym o 10 km długości. Przyjaźń z władcami Mewaru, znakomita polityka wewnętrzna, umiejętność zarządzania, a przede wszystkim pakty pokojowe z Wielkimi Mogołami zapewniły bogactwo, a szczyt potęgi państwo osiągnęło w XVII wieku. W 1581 roku Akbar podpisał traktat o współpracy, na potwierdzenie którego córa tego rodu, słynna Dżodhabai wyszła za mąż za syna cesarza, przyszłego Dżahangira. Po upadku Mogołów, władcy są zmuszeni prowadzić walki z Marathami, których państwo rozciągało się aż do Delhi i Agry, co zrujnowało skarbiec i wieś.
[...]
Muhammad Ali Jinnah liczył na połączenie się Dżodhpuru z Pakistanem w 1947 roku, i maharadża wahał się, ale arystokracja i wyżsi urzędnicy byli temu całkowicie przeciwni motywując tym, że ludność była w przeważającej części hinduska. Obecny maharadża Gadż Singh II jest 38 w dynastii.
[...]
Bikaner, o powierzchni 61 355 km2, został założony w 1488 roku przez Rao Bika, księcia z klanu Rathore, młodszego syna władcy Dżodhpuru. Książę wykazywał się nieposkromioną ambicją, wobec czego ojciec wysłał go na podbój nowych ziem, z dala od swego państwa. Mając pod swą komendą mały oddziałek wojska, Bika walczył przez trzydzieści lat z dzikimi plemionami osiadłymi na pustyni, ale osiągnął cel i zbudował sobie królestwo. Od XVI wieku Bikaner znajdował się na szlaku handlowym między Persją a Niziną Hindustańską, a nawet na szlaku jedwabnym między Chinami a Bliskim Wschodem. Władcy prowadzili w Wielkimi Mogołami politykę ugodową, dzięki czemu stali się drugim co do wielkości państwem Radżputany, a ich dewiza brzmiała: niech żyje król pustyni. Piękny pałac-forteca Junagarh został wzniesiony w 1588 roku przez radżę Radż Singha, a nowoczesny Lalgarh Palace (1902-1926) przez Gangę Singha za czasów angielskich. Traktat pokojowy z Anglikami, podpisany w 1818 roku, chronił radżpuckie księstwa przede wszystkim przed Marathami.

Kiedy w 1707 roku zmarł Aurangzeb, imperium nie rozpadło się w ciągu jednego dnia, a Indie nie pogrążyły się w anarchii. Władza cesarska stopniowo przechodziła w ręce lokalnych możnowładców, sprawnych administratorów czy miejscowej szlachty, a często też — poborców podatkowych. Na gruzach cesarstwa, ale czerpiąc soki z pradawnych korzeni wyrosły jak grzyby po deszczu nowe, niezależne formacje polityczne pod wodzą silnych jednostek i sprawnej arystokracji lokalnej (Baroda, Gwalior, Indore, Hajdarabad). Wspaniale odrodziły się i niebawem rozkwitły pradawne malownicze księstwa hinduskie w Radżputanie pod panowaniem ranów, radżów i maharadżów, odnowiło się państwo Majsur rządzone przez Wadijarów, a następnie trzymane silną ręką Hajdara Ali i Sułtana Tipu (1759-99), Bengal pod zarządem bajecznie bogatych nababów, dawnych urzędników mogolskich. Na tych silnych, utworzonych przez Indusów państwach, miał wkrótce oprzeć swą władzę nowy najeźdźca-kolonizator, Radż brytyjski.
[...]
Do 14 sierpnia 1947 roku mniej lub bardziej samodzielni książęta indyjscy sprawowali władzę nad 1/3 terytorium Indii, mając pod swoim zarządem około 100 milionów dusz mieszkających w 565 Princely States of India, Etats princiers des Indes, Stanach Książęcych Indii, z których niektóre były tak wielkie jak Francja czy Włochy (Hajdarabad, Jammu & Kaszmir), czy jak Belgia i Holandia razem wzięte (Dżajpur), a inne tak maleńkie jak Angora czy Liechtenstein (Bhaktapur, Orczia). W 1947 roku Stany Książęce, de facto ich władcy, wchodzili do Federacji Indyjskiej dobrowolnie i pozostawiono im wybór czy chcą przynależeć do Federacji Indyjskiej czy do Pakistanu, nie pozostawiono natomiast wyboru kontynuacji suwerenności.
[...]
Raja to król (z języka indoeuropejskiego, fr. roi, hiszp. roy). W dawnych Indiach rodzimi władcy posługiwali się tytułem raja, a gdy król okazywał się wybitny nazywano go rajaraja (król królów). Maharaja to wielki król współpracujący z lokalnymi pomniejszymi władcami, rajami, na zasadzie współzależności lenno-feudalnej. W języku polskim utrwaliła się forma maharadża i maharani. Niektórzy władcy hinduscy używali innych tytułów, jak maharana = wielki książę, maharawal = wielki zarządca, maharao (wielki król w języku marackim), mahatar i wiele innych. W Indiach środkowych i południowych używano tytułu varman, np. Yasovarman z dynastii Czandela (podobnie jak władcy w imperium Khmerów w Kambodży). Władcy muzułmańscy nazywali siebie nabab = poborca podatkowy, zarządca oraz khan = wódz, mir, żony nosiły tytuł begam. Władcy Hajdarabadu, potężnego państwa w południowych Indiach, nazywali siebie wyjątkowo nizam, po arabsku administrator; tamtejsza dynastia ugruntowała się i przyjęła ten tytuł w 1724 roku. Władcy sikhijscy i niektórzy radżpuccy używali natomiast tytułu singh = lew.

Z wysokości tronu w Fatehpur Sikri, Akbar przeprowadził swoje najlepsze reformy. Do służby państwowej przyjmował wszystkich zdolnych, bez względu na wiarę i pochodzenie. W 25-tym roku panowania miał na dworze 222 urzędników, w tym 47 Persów (o żydach historia milczy), opierał się na hindusach i muzułmanach ze starych rodzin, które osiadły w Indiach jeszcze za czasów Sułtanatu Delhijskiego; mordował i gromił tylko krnąbrnych wodzów afgańskich. Przeprowadzał ścisłe kontrole urzędników. Za zdradę rzadko karał śmiercią, raczej piętnował publicznie podczas durbarów — poniżenie i hańba były najwyższą karą. Błędy i niedopatrzenia po ojcowsku wybaczał, jednając sobie wczorajszych wrogów na wiernych współpracowników.

Anglicy pojawili się w Indiach sto lat po Portugalczykach, tak naprawdę dopiero po roku 1619, kiedy otrzymali od Dżahangira monopol na prowadzenie handlu. Do roku 1707 działalność Kompanii Wschodnioindyjskiej była sporadyczna, a Anglicy osiedlali się jedynie na wybrzeżach i nie docierali w głąb kraju. Po śmierci Aurangzeba, która wyznaczyła kres panowania dynastii Wielkich Mogołów nad północnymi Indiami, Kompania prowadziła niczym nie ograniczone grabieże, plądrowanie i łupienie indyjskich towarów. Wprawdzie na tronie cesarskim w Delhi zasiadali nadal, do 1858 roku, spadkobiercy dynastii mogolskiej, lecz całkowicie utracili oni władzę i przestano się z nimi liczyć. Kompania umiejętnie wykorzystała pustkę władzy i rozpoczęła systematyczną eksploatację Indii, która trwała do lat 60. XIX wieku.
[...]
W 1858 roku Indie stały się kolonią Wielkiej Brytanii i rozpoczął się okres systematycznej i planowej kolonizacji. Pojawili się wprawdzie pierwsi wielcy administratorzy odpowiedzialni za Indie, ale budowali oni imperium brytyjskie w duchu kolonialnym. To okres Radżu brytyjskiego, kiedy rozwinęła się produkcja, a grabież Indii odbywała się w majestacie prawa. Polityka kolonialna i imperialna doznała ciosu po I wojnie światowej i od 1921 roku dominacja brytyjska zaczęła chylić się ku upadkowi, co pozwoliło Indusom przejmować sprawy polityczne i gospodarcze w swoje ręce. W wyniku II wojny światowej Indie odzyskały niepodległość 15 sierpnia 1947 roku.
[...]
Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska wysłała swego przedstawiciela z misją uzyskania cesarskiego firmanu, dekretu zezwalającego na handel. Sir Thomas Roe przybył na dwór cesarski pod koniec 1615 roku. Miał ze sobą listy uwierzytelniające króla Jakuba I, gażę 600 funtów rocznie, kapelana i lekarza w swojej świcie oraz opłaconą służbę. Spędził w Indiach trzy lata, głównie na dworze Dżahangira w Adżmerze, gdzie poznał księcia Churram i jego żonę Ardżumand-banu, późniejszą parę cesarską Szahdżahan i Mumtaz. Sir Thomas Roe umiejętnie wykorzystał niestabilność psychiczną cesarza i jego coraz bardziej widoczny brak rozeznania w zawiłościach politycznych. Dżahangir musiał być nieźle pijany, naćpany, lub jedno i drugie, kiedy w lutym 1619 roku podyktował i podpisał list następującej treści: Wydałem rozkaz wszystkim królestwom i wszystkim portom w moich posiadłościach przyjmowania wszystkich kupców angielskiej narodowości jako poddanych mego przyjaciela [Jakuba I], tak aby w każdym miejscu, w którym zechcą się osiedlić, zgotowano im odpowiednie przyjęcie oraz zagwarantowano pobyt wolny od niewygód i bezpieczny oraz zapewniono swobodę sprzedawania i kupowania wszelkich towarów bez jakichkolwiek ograniczeń. Brytyjczycy do dziś posiadają ten dokument.
[...]
W pierwszej połowie XVIII wieku zyski handlowe Kompanii ustępowały zyskom stowarzyszeń kupców arabskich, ale ponieważ jej zwierzchność zaczęła ogarniać wnętrze kraju, a nie tylko wybrzeża, zaczęła też przejmować wszelkimi sposobami dostawców, na których dotychczas nie miała wpływu, gdyż dostawy pozostawały w rękach kupców indyjskich, a źródła dostaw były jej niekiedy całkowicie nieznane i znajdowały się daleko od portów. Kupcy angielscy zaczęli przejmować lokalny handel cukrem, betelem, opium i solą. Europa płaciła srebrem, gdyż jeśli chodzi o towary nie miała wiele do zaproponowania Indiom, a Anglicy srebra nie mieli, więc musieli stosować inne manewry. Indie należały do największych na świecie producentów bawełny i jedwabiu, głównie na Wybrzeżu Koromandel. Handel bawełną i jedwabiem przyniósł prawdziwe bogactwo Kompanii. Największe sukcesy handlowe można było osiągnąć także w Bengalu — zakłady włókiennicze były rozlokowane nad całą rzeką Gangą, co pozwalało spławiać bawełnę z Delhi, Luknau, Allahabadu, Waranasi i Patny, wzdłuż rzeki Hugli aż do Fortu William w Bengalu.
[...]
Kompania zdołała utrzymać monopol solny i handlu opium, rozpoczynając erę kultur przemysłowych — herbaty w Madras i Assamie, juty w Bengalu, bawełny, kawy i tytoniu w wielu różnych regionach. Systematyczna eksploatacja Indii i scentralizowana biurokracja doprowadziły do niewiarygodnego zubożenia praktycznie wszystkich mieszkańców subkontynentu, gdyż handel zamiast przez hinduskich wajsiów był prowadzony przez urzędników Kompanii, zaś kultury przemysłowe, czyli monokultury, zrujnowały wielowiekowe doświadczenie wieśniaków, którzy prowadzili uprawy różnorodne, zgodnie z warunkami klimatyczno-geograficznymi. Wieś była zawsze w Indiach jednostką autonomiczną, samodzielnie zarządzającą zarówno sprawami gospodarczymi jak i społecznymi, zupełnie nie interesując się polityką, którą zajmował się król, nie mieszając się z kolei w sprawę zarządzania wsią. Tradycja, czyli doświadczenie mówiło, że każda wieś musi dysponować wielorakim asortymentem upraw, by nie znaleźć się w dramatycznej sytuacji, gdy jedna uprawa dozna klęski nieurodzaju. Tradycja, czyli doświadczenie mówiło, że wieś musi całkowicie wyżywić się sama, a dopiero nadwyżki mogą być odsprzedawane drogą wymiany handlowej. Anglicy zniszczyli doszczętnie subtelny system gospodarczy, który leżał u podstaw zamożności każdej warny i każdej dżati (kasty). Znamiennym jest fakt, że wszyscy najeźdźcy, zarówno starożytni Arjowie, jak średniowieczni Afganowie i nawet Wielcy Mogołowie, zrozumieli mądrość owego tradycyjnego systemu uprawiania ziemi i nigdy go nie zniszczyli, a tylko czerpali potężne korzyści finansowe z produkowanego bogactwa, czyli podatków; niszczyli natomiast, jako wyznawcy islamu, hinduską religijność; Anglicy zaś w swej indyferencji religijnej nie mieszali się w sprawy religijne, ale zniszczyli doszczętnie system ekonomiczny Indii, a zatem bogactwo ich mieszkańców, mieszając się w sprawy gospodarki. Koszta własne tej polityki były przerażające — 100 000 000, sto milionów istnień ludzkich pochłonęły błędy angielskiej gospodarki scentralizowanej, kompletnie nieprzystosowanej do specyficznej sytuacji rolnictwa w Indiach. Sto milionów istnień ludzkich poniosło śmierć w wyniku niemożności zaspokojenia potrzeby podstawowej, a mianowicie żywności, ci ludzie umarli z powodu głodu i braku rozmaitości w rolnictwie. Niekontrolowane wylewy rzek, głównie w Bengalu w delcie rzeki Gangi, normalne, bo historycznie od wieków występujące, więc poświadczone i przewidywalne susze oraz brak komunikacji między regionami monokultur kosztowały, powtórzmy to po raz trzeci — 100 000 000 śmierci. Ten ostatni problem mogła rozwiązać dopiero, i zaiste rozwiązała, dobra komunikacja, i dopiero budowa kolei w połowie XIX wieku poprawiła częściowo problemy związane z wyżywieniem. O ileż lepszy byłby wyzysk (w formie podatków), gdyby tylko pozwolono Indusom rządzić się po swojemu we własnych strukturach! Systematycznie i systemowo wprowadzano też prawo własności ziemskiej, które pozbawiało wieśniaków ojcowizny i pod koniec XIX wieku spowodowało swoiste apogeum — ruch emigracji za chlebem do ośrodków przemysłowych (Bombaj, Kalkuta), gdzie utworzyli oni slumsy, istniejące do dziś.
[...]
Zajęcie przez Kompanię Bengalu (1756), Pendżabu (1848) i prowincji Oudh (1856) oznaczało, że Indie północne nie miały już nic do powiedzenia. Ścisła kontrola nad południowymi Indiami poprzez państwo Majsur (od 1799, oddane później rodzimym władcom, dynastii Wadijarów) oraz całkowite rozbicie państwa Marathów (1818) dawało Kompanii nadzór nad wszystkimi praktycznie punktami strategicznymi Indii. Teraz czekano już tylko pretekstu do przejęcia całych Indii przez Koronę brytyjską. Takim pretekstem okazała się rewolta Sipajów.
[...]
Kompania Wschodnioindyjska od końca XVIII wieku werbowała do swej armii rodzimych mieszkańców Indii, sipaje=miejscowi, głównie Sikhów i Gurkhów, poddając ich musztrze angielskich oficerów. Powstanie, Rewolta czy Bunt Sipajów wybuchł, kiedy dowiedziano się, że tłuszcz konieczny do czyszczenia luf armatnich czy konserwacji amunicji pochodzi jakoby z krowy, co wzburzyło hindusów lub wieprza, co wzburzyło muzułmanów. 29 marca 1857 roku 80 tysięcy żołnierzy było gotowych do przeciwstawienia się temu zarządzeniu. Powstańcy zdobyli Delhi i wiele innych ośrodków władzy brytyjskiej. Buntownicy, jak ich nazywają Anglicy, powstańcy, jak ich nazywają hindusi i muzułmanie, konsolidowali się wokół osoby cesarza mogolskiego, Bahadura Szaha II w Delhi, który dla nich był zapewne gwarantem starego porządku. Paradoksalnie, lepszy wydawał się powrót do „rodzimego” porządku cesarstwa mogolskiego niż panowanie prawdziwie „obcych” Anglików. Do buntu sipajów dołączyli wieśniacy (powstanie chłopskie) oraz muzułmanie z przesłaniem dżihadu, świętej wojny przeciw Anglikom i całe północne Indie stanęły w ogniu. Ale prawdziwym powodem wzburzenia było oczywiście pozbawienie prowincji Oudh suwerenności. Po roku powstanie zostało krwawo stłumione.
[...]
Bezpośrednim następstwem Rewolty sipajów było przejęcie rządów w Indiach przez monarchię brytyjską oraz przejęcie majątku i posiadłości Kompanii.
[...]
W 1947 roku, kiedy Indie odzyskały niepodległość, Jerzy VI zrzekł się tytułu cesarza Indii, ale pozostał królem Indii i królem Pakistanu. Dopiero w 1950 roku, kiedy Indie stały się republiką, Jerzy VI stracił tytuł królewski.
[...]
Formalnie dopiero w latach osiemdziesiątych XIX wieku brytyjskie władze w Indiach zostały podporządkowane parlamentowi w Londynie.
[...]
Jerzy V był jedynym władcą brytyjskim, który odwiedził Indie. Po raz pierwszy jeszcze jako książę Walii w 1906 roku, a po raz dugi — już jako król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i cesarz Indii. Przybył do Indii wraz z małżonką królową Marią, by odebrać hołd książąt, władców i poddanych na słynnym durbarze koronacyjnym w Delhi, który odbył się 12 grudnia 1911 w asyście 100 tysięcy osób. Ta audiencja publiczna miała umocnić lojalność Indusów wobec korony brytyjskiej i była równie wspaniała jak w Westminsterze. To wtedy wzniesiono w Bombaju słynną Gate of India, Bramę Indii, przez którą władcy przeszli i w symboliczny sposób wzięli w posiadanie Indie; ostatni żołnierze brytyjscy również symbolicznie przechodzili przez tę bramę opuszczając Indie w 1948 roku.
[...]
Stworzona przez Anglików Archeological Survey of India, którego pierwszym dyrektorem był Aleksander Cunningham, rozpoczęła badania nad dawną sztuką i numizmatyką indyjską. W Europie Indie zaczynają zadziwiać, nie tyle naturalną egzotyką, co starożytną historią i w pełni ukształtowanym systemem filozoficznym; Arthur Schopenhauer uznał Bhagawadgitę za najwspanialszy owoc filozoficznej myśli nie tylko indyjskiej, lecz światowej. Jednak ówczesne odkrycia doprowadziły do ukształtowania się mitu aryjskiego, zgodnie z którym Indie miały zawdzięczać rozwój swej wysokiej cywilizacji wyłącznie przybyciu tam plemion indoeuropejskich. W XIX wieku uważano, że cywilizacja indyjska ma co najwyżej 3500 lat, trzeba było późniejszych odkryć, by zrozumieć, że poprzedziła ją cywilizacja doliny Indusu, która zostawiła głębokie ślady w cywilizacji drawidyjskiej, do dziś żywej w południowych Indiach, i że prahistoria subkontynentu sięga 6000 lat. Do Indii zaczęli napływać z Wysp Brytyjskich prawdziwi koneserzy cywilizacji indyjskiej, rozpoczynający poważne studia i badania historyczno-archeologiczne.
[...]
To on nazwał Indie perłą w koronie brytyjskiej.
[...]
Po pierwszej wojnie światowej angielskie inwestycje w Indiach zaczęły gwałtownie maleć. Podnieśli głowę rodzimi inwestorzy indyjscy — Birla, Tata, Agarwar.
[...]
W 1945 roku w całych Indiach pracowało już tylko pięciuset wyższych urzędników Indian Civil Service i tylko dwustu policjantów!

Tak czy inaczej, rola Indoeuropejczyków została wielce przeceniona w koncepcjach dziewiętnastowiecznego historyzmu. Z jednej strony wykazywał on wyższość wszystkiego, co europejskie, a z drugiej — wyższość wszystkiego, co starożytne. Kiedy nagle okazało się, że cywilizacja Indii jest starsza od cywilizacji greckiej, trzeba było zbudować takie teorie, które pozwoliłyby podłączyć się pod ową starszą od greckiej starożytność. Stąd mit o wspólnym pochodzeniu. Anglikom było to pomocne w zarządzaniu Indiami, a Niemcy mieli na czym oprzeć swe rasistowskie i nazistowskie, jakoby starożytne, koncepcje wyższości i czystości ras. Była to czysta ideologia Indoeuropejczyków z Europy. Dziś, zarówno w Indiach jak i na Zachodzie, zwraca się szczególniejszą uwagę na rodzime cywilizacje, zwłaszcza Indii południowych.
[...]
W jednym z hymnów wedyjskich mówi się, że cztery stany społeczne zwane warnami powstały z różnych części ciała złożonego w ofierze Praczłowieka — Pana Stworzeń. Z jego ust narodzili się bramini, z jego ramion — ksiatrijowie, z lędźwi — wajsiowie i ze stóp — siudrowie. Uważa się nadal, że to Indoeuropejczycy, którzy nad Indusem przyjęli imię Arya, zbudowali w północnych Indiach system warnowy. Ale pozostaje niejasne, czy ten podział został rzeczywiście przyniesiony przez nich, czy tylko ugruntowali oni i opisali układ społeczny, który w Indiach istniał dużo wcześniej. Byłby to wtedy podział społeczny par excellence hindu, pochodzący znad rzeki Indus. Przemawia za tym fakt, że na południu wśród ludów drawidyjskich, dokąd dotarli Harappejczycy, a Indoeuropejczycy nawet nie doszli, system warnowy był osadzony równie mocno jak na północy.
[...]
Do dziś w całych Indiach wielu mężczyzn, zwłaszcza z rodzin bramińskich, nosi imię Arya.
[...]
Guy Sorman w Le genie de l'Inde uważa, że Arjowie i ich warny nie pochodzą od Indoeuropejczyków, a mit „aryjski” został ukuty w XIX wieku. W rzeczywistości warnowy układ społeczny, oparty o kryterium arya, szlachetny wytworzył się w Indiach pod wpływem mieszania się czynników politycznych, społecznych, kulturowych, ludowych, rasowych, językowych, etnicznych, tak rodzimych jak i napływowych.

W 1519 przekroczył Indus. 21 kwietnia 1526 roku, kiedy Słońce stało w znaku Strzelca, „na wysokości grotu lancy” 12 tysięcy nieuchwytnych kawalerzystów szarżujących na koniach arabskich rozgromiło pod Panipatem 100 tysięcy najmitów ostatniego sułtana Delhi, Ibrahima Lodi. Rozpoczyna się w Indiach panowanie rodu, który sam siebie nazwał dynastią Wielkich Mogołów.

Gdyby Dara Szikoh został cesarzem, Indie byłyby dzisiaj innym krajem.

Zdobywszy Bihar i Bengal, cesarz Akbar zamierzał podbić kolejno wszystkie krainy płaskowyżu Dekanu, a następnie przejąć całe Indie południowe. Przeciw drobnym państewkom wysyłał często Afganów, dowodzonych przez nieokrzesanych i brutalnych wodzów, którzy przedkładali wojenkę i życie obozowe nad luksusy życia ustatkowanego. Afganowie osiadli w Bihar, z dala od dworu cesarskiego, regularnie plądrowali okolice i choć nie mordowali lokalnych władców, to korzystali z ich bogactwa. Panną, na północnej granicy Gondwany, zarządzał Asaf Khan Abul Masdżid, rodowity Tadżyk, którego ojciec zabrał się z drużyną Babura aż na podbój Indii. Kiedy Akbar powierzył temu Tadżykowi misję podboju Gondwany, ziemiami Gondów władała księżniczka z radżpuckiego rodu Czandela z Bundelkhand, rani Durgawati. Odpierała zwycięsko najazdy Afganów z Biharu, ale uległa szpiegom Tadżyka Asaf Khana, przebranym za wędrownych kupców…

W 1911 roku, Tribhuvan Bir Bikram Shah Dev został koronowany na ósmego króla Nepalu. Miał 5 lat i pozostawał pod kuratelą premiera, którym naówczas był Czandra Szumszer Jang Bahadur Rana. Król odważył się w 1950 roku uknuć spisek. Pomagały Indie i grupa nepalskich intelektualistów osiadłych w Kalkucie. Osobista sekretarka króla, Angielka, przewiozła go potajemnie własnym samochodem do Ambasady Indyjskiej, a stamtąd, już pod osłoną indyjskich żołnierzy, na lotnisko. Król nie zamierzał uciekać, była to tylko jedna z akcji misternie ułożonego planu zmierzającego do złamania oligarchicznych rządów rodziny Ranów.
[...]
Birendra był świadkiem drugiego etapu zdobywania himalajskich ośmiotysięczników, kiedy to najwspanialsze ekipy Włochów, Szwajcarów, Francuzów, Polaków, Austriaków i Niemców wspinały się na szczyty, natomiast pielęgniarki-wolontariuszki z tych krajów przywoziły lekarstwa i szczepionki dla nepalskich dzieci, a uczniowie szkół średnich z zachodniej Europy budowali w czynie społecznym szkoły i szpitale. Było jakoś szlachetnie. Król wspierał wszystko, sam niczego nie budował, przyjmował każdą pomoc finansową, nie organizował żadnych nowych miejsc pracy i nie myślał o infrastrukturze, a o demokratyzacji instytucji państwowych po prostu zapomniał. Ponieważ jednak do Nepalu „się jeździło” więc zwiększały się wpływy z opłat wizowych i z permitów za trekingi i zdobywanie szczytów. Ogromne pieniądze przynosili wciąż Gurkhowie, których oddziały nadal były wynajmowane przez Indie i Wielką Brytanię. Król jeździł po świecie, uchodził za światłego władcę uroczego kraju, który nie ze swojej winy pozostawał biedny. Nie ze swojej winy, ale z winy królów.

W 1544 roku stracił Indie na rzecz władcy afgańskiego Szer Szacha i mozolnie budowane przez Babura państwo stanęło na krawędzi katastrofy. Humajun udał się na wygnanie na dwór szacha Persji, gdzie spędził dziesięć lat, osiągnąwszy znakomitą wiedzę o kulturze perskiej i architekturze Timurydów w Samarkandzie i Heracie. Udało mu się zebrać „drużynę” i cudem odzyskać w 1555 roku skrawek Indii wokół Delhi. Przywiózł ze sobą dwóch słynnych perskich mistrzów miniatury, którzy wprowadzili artystów mogolskich w arkana tej sztuki. Wpływ kultury perskiej był wyraźny za panowania pierwszych cesarzy, a język perski stał się językiem urzędowym i administracyjnym.

W 1296 roku starożytne królestwo Jadawów (Yadavagiri), leżące w południowych Indiach, zostało rozbite i splądrowane przez muzułmańskie kohorty tureckiego pochodzenia z rozkazu władcy Ala ud-Dina Chaldżiego. Ucierpiało wiele innych państewek, jak choćby Majsur Hojsalów, a zwłaszcza ich hinduskie świątynie w Halebid i Belur. Lokalna ludność postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce, ufortyfikować miejsca strategiczne, zorganizować swoiste pospolite ruszenie i bronić terenów przed najazdami z północy, o których snuto ponure opowieści — gwałty, plądrowanie, porywanie dziewcząt do haremów, a chłopaków do oddziałów wojskowych oraz niszczenie statuetek bóstw w świątyniach stawało się dla Hindusów chlebem powszednim. Wszak Indie północne już od 1210 roku były ciemiężone przez Sułtanat Delhijski.

Już dawno przepadła pamięć o latach świetności dawnych potężnych dynastii indyjskich, takich jak Czalukja, Maurya, Gupta, Czola, Pandawa czy Hojsala, kiedy w 1527 roku do Indii wkroczyły kohorty ludów turecko-mogolskich, których dowódcy wojskowi utworzyli samozwańczą dynastię Wielkich Mogołów. Za ich panowania nastąpił ostateczny upadek niezależności wielu średniowiecznych, a nawet starożytnych, lokalnych formacji społecznych. Jeśli maharadżom i sułtanom udawało się zachować państwowość, to tylko kosztem daleko idącej współpracy (państewka radżpuckie) lub konieczności płacenia różnego typu danin i haraczy (Golkonda, Bidżapur). Najeźdźcy przejęli silny Sułtanat Delhijski, istniejący od 1210 do roku 1626, kiedy to zmarł ostatni, sprzymierzony z Mogołami sułtan. Zajęli Indie północne, ale praktycznie nigdy na trwałe nie zdobyli całego Dekanu, ani zwłaszcza południa, gdzie przetrwały stare formacje. W 1489 roku muzułmańskie państwo Bahmanidów rozpadło się na pięć silnych sułtanatów: Bidar, Ahmednagar i Berar, Bidżapur, Golkonda (późniejszy Hajdarabad) i Ahmedabad. Widżajanagar, jedno z największych hinduskich królestw, założone w 1336 przez Hariharę i Bukkę kontrolowało całe Indie południowe i Wybrzeże Malabarskie. Jej upadek stał się faktem po słynnej bitwie pod Talikot w 1566 roku, kiedy konfederacja pięciu sułtanatów Dekanu splądrowała i zrównała z ziemią Hampi, bajkową stolicę Widżajanagaru. Wtedy urosło do wielkości potęgi państwo Majsur. W Kerali przez cały okres panowania Wielkich Mogołów trzymały się dzielnie miniaturowe księstwa hinduskie. W centralnych Indiach podnieśli się Marathowie, budując od XVI wieku nowoczesne państwo, które swym zasięgiem o mało co nie objęło w XVIII wieku całego subkontynentu.
[...]
Kiedy w 1707 roku zmarł Aurangzeb, imperium nie rozpadło się w ciągu jednego dnia, a Indie nie pogrążyły się w anarchii. Władza cesarska stopniowo przechodziła w ręce lokalnych możnowładców, sprawnych administratorów czy miejscowej szlachty, a często też — poborców podatkowych. Na gruzach cesarstwa, ale czerpiąc soki z pradawnych korzeni wyrosły jak grzyby po deszczu nowe, niezależne formacje polityczne pod wodzą silnych jednostek i sprawnej arystokracji lokalnej (Baroda, Gwalior, Indore, Hajdarabad). Wspaniale odrodziły się i niebawem rozkwitły pradawne malownicze księstwa hinduskie w Radżputanie pod panowaniem ranów, radżów i maharadżów, odnowiło się państwo Majsur rządzone przez Wadijarów, a następnie trzymane silną ręką Hajdara Ali i Sułtana Tipu (1759-99), Bengal pod zarządem bajecznie bogatych nababów, dawnych urzędników mogolskich. Na tych silnych, utworzonych przez Indusów państwach, miał wkrótce oprzeć swą władzę nowy najeźdźca-kolonizator, Radż brytyjski.
[...]
Przez cały wiek XVIII i pierwszą połowę wieku XIX (1707-1857) ekonomiczny i gospodarczy rozwój stanów książęcych był krępowany przez Kompanię Wschodnioindyjską, która nie przeszkadzała jednak — co trzeba wyraźnie podkreślić — rozwojowi wolności wyznania wszystkich religii na subkontynencie. Po 180 latach okupacji mogolskiej i panoszenia się islamu, dławiącego wszelkie przejawy hinduskiej obyczajowości i religijności, nastąpił wielki wybuch uczuć religijnych i niczym nie skrępowany powrót do własnych korzeni. Wszyscy władcy indyjscy mają w tej rehinduizacji ogromny udział. Nawet sułtani, nababowie i nizam Hajdarabadu, pozostający w Indiach brytyjskich władcami jak najbardziej legalnymi, wspierali powrót do tradycji hindu, niejednokrotnie zapraszając hindusów do udziału w świętach islamu. Jedną z najbardziej charakterystycznych cech władców Indii było zawsze to, że nie mieszali się oni w sprawy lokalnych religii — często było tak, że ludność wyznawała islam, a władca — religię hindu (Kaszmir i Hari Singh), albo odwrotnie — ludność była hindu, a władca — muzułmaninem (Majsur i Sułtan Tipu, Hajdarabad i dynastia nizamów). W państwach zarządzanych przez władców hinduskich (Dżajpur, Indore, Gwalior) muzułmańskie święto Id było obchodzone tak samo hucznie jak Diwali i Holi, a w państwach zarządzanych przez władców muzułmańskich (Bhopal, Hajdarabad) wyznawcy Śiwy i Kriszny czuli się bezpiecznie. Każdy władca interesował się wszystkimi religiami w księstwie i starał się w ramach swych możliwości każdej z nich czynić stosowne darowizny wspierające poszczególne tradycje. Władcy radżpuccy oddawali wreszcie swobodny kult bogu Ramie, którego zresztą uważali mniej za boga ile za władcę idealnego, a nawet za swego protoplastę, dla wieśniaków odbudowali zaś świątynie poświęcone Krisznie, zrujnowane przez Mogołów. W Benares odbudowane wszystkie śiwaickie świątynie, zburzone z rozkazu Aurangzeba. W wielkich świątyniach tamilskich, które przetrwały nietknięte, bramini powrócili z całą pompą do tradycji drawidyjskich dzięki hojności władców. Działalność ta daleko wykraczała poza zwykły obowiązek czy poprawność polityczną, lub tak zwaną tolerancję religijną — władca-administrator autentycznie interesował się sprawami ludności, nad którą miał pieczę, a wyznań starych i nowych, religii odwiecznych jak Indie oraz nowych jak islam była tak niezliczona ilość, że i samemu władcy trudno się było w nich wyznać. Wraz z całą falą odnowy tradycji hinduskich, władcy starali się powracać do najstarszych rodzimych modeli, i tak na przykład w sprawach politycznych opierali się na traktacie Arthashastra, napisanym w IV wieku p.n.e. przez Kautilię, ministra króla Czandragupty Maurji. Nie ulega kwestii, że renesans religii i tradycji hinduskich w XVIII, XIX i XX wieku jak kraj długi i szeroki Indie zawdzięczają maharadżom.
[...]
Nad maharadżami górował wice-król Indii — pierwszym został generalny gubernator, dyrektor Kompanii Wschodnioindyjskiej w roku 1858, Charles Canning, a ostatnim był — Lord Mountbatten, prawnuk królowej Wiktorii, który doprowadził Indie do niepodległości. Wice-król współpracował z gubernatorami prowincji, których kolonizatorzy dobierali starannie spośród kandydatów rekrutowanych przez Indian Civil Service. Królowa Wiktoria została cesarzową Indii bynajmniej nie z powodu przejęcia się rolą władczyni nad dalekim subkontynentem lub samego faktu włączenia Indii do Korony Brytyjskiej. Otrzymała ten tytuł z zupełnie innego, bardzo europejskiego powodu: otóż Niemcy proklamowały w 1871 roku Cesarstwo Niemieckie i jej najstarsza córka, również Wiktoria, została cesarzową Niemiec jako żona cesarza Fryderyka III Hohenzollerna. Oznaczało to, że córka ma wyższy tytuł niż matka. Z tego powodu ukonstytuowano „Akt o tytułach królewskich” nadający Wiktorii tytuł cesarzowej Indii, który został jej wręczony przez premiera Wielkiej Brytanii, Benjamina Disraeli, powierzył on też królowej koronę cesarzowej Indii. Nie odbyła się z tego powodu żadna poważna uroczystość, gdyż królowa Wiktoria była pogrążona w żałobie po śmierci męża.

Pod koniec 4 tysiąclecia p.n.e. pojawiły się grupy migracyjne z Iranu, osiedlające się nad prawobrzeżnym Indusem — wysocy, postawni, o haczykowatym nosie i hardym spojrzeniu, do dziś stanowiący główną grupę ludności w Indiach północno-zachodnich. Po nich przybyły silne liczebnie grupy różnorodnych plemion indoaryjskich — Indoarjowie są wysocy, jasnoskórzy i długonosi, mieszkają na terenach między Kaszmirem i Radżputaną. Trudno dziś stwierdzić na pewno, czy Dasjowie, ciemnoskóra ludność tubylcza, jest tożsama z rasą drawidyjską. Drawidowie, prawdopodobnie autochtoni, mają skórę bardzo ciemną, hebanową, a nawet całkiem czarną, ale twarze bez rysów negroidalnych; są niscy i drobni, zamieszkują całe Indie południowe. Na pograniczu północno-wschodnim występują grupy mongoloidalne, przybyłe z Mongolii i Chin. Kolowie, Bhilowie i Mundowie to plemiona rodzime; są niskiego wzrostu, ciemnoskóre i wklęsłonose. Po Grekach nie zostało ani śladu (najwyżej na terenach dawnej Baktrii, czyli w dzisiejszym Pakistanie).
[...]
Biali Hunowie (Heftalici), pochodzenia tureckiego, utworzyli silną organizację plemienną na terytorium dzisiejszego Afganistanu i wielokrotnie najeżdżali Indie północne, pozostawiając po sobie urodzone z gwałtów liczne potomstwo. Późniejsi Afganowie, którzy wtargnęli do Indii na dobre około roku 1200, są niewątpliwie spadkobiercami Hunów, mają piękne pociągłe twarze i jasny kolor skóry. Scytowie, nazwa nadana przez starożytnych Greków koczowniczym ludom pochodzenia irańskiego, zmieszali się całkowicie z ludami pogranicza.
[...]
Na południu Indii dominują Tamilowie (używana jest niepoprawna nazwa tego ludu — Tamilczycy), średniego wzrostu o ciemnej karnacji skóry. Przybywały do Indii wciąż nowe migracje ludności hebrajskiej — po zdobyciu Jerozolimy przez Nabuchodonozora II w 587 roku p.n.e. przybyli do Kerali Żydzi „Czarni”, a od 135 roku n.e. i później przybywali Żydzi „Biali”. Od II wieku naszej ery osiedlała się ludność syryjska. Arabowie z Półwyspu Arabskiego zasiedlali przez stulecia Wybrzeże Malabarskie i stanowią do dziś silną i zwartą grupę rasową. Znaleźli w Indiach azyl Parsowie, wyznawcy religii Zaratusztry, którzy uszli z Persji z powodu prześladowań ze strony muzułmanów w VII-XII wieku. Wielcy Mogołowie, którzy zdobyli północne Indie w 1527 roku, są mieszanką plemion tureckich i afgańskich. Portugalczycy pozostawili po sobie mieszanki ludności w Goa i Koczinie, Francuzi — w Pondicherry, ale po Anglikach, jak po Grekach, nie został żaden ślad.

Podbój północnych Indii przez muzułmanów nie dokonał się za sprawą Arabów z kalifatów Damaszku, a później Bagdadu, których oddziały dotarły jedynie do Sindu (kraina w dolinie rzeki Indus) oraz do Afganistanu, i następnie musiały się wycofać. Indie zostały zaatakowane przez afgańskie i tureckie plemiona z Azji Środkowej, nawrócone na islam. Początkowo ich celem był tylko rabunek.
[...]
A potem znów inni Afganowie rozpoczęli nową erę muzułmańskich podbojów, zdobywając najpierw Pendżab, potem Delhi, Waranasi, Gwalior i Adżmer. Pokonali ostatnich władców hinduskich, zakładając w 1192 Sułtanat Delhijski, którego panowanie rozszerzyło się na całe Indie Północne. Wkrótce podbili Dekan, a ich coraz lepiej zorganizowana administracja pozwalała ściągać od hinduskich podwładnych coraz większe podatki, pozbawiając ich politycznego znaczenia. Wszędzie, gdzie pojawiały się muzułmańskie wojska, na ruinach hinduskich świątyń wznoszono meczety.
[...]
Kto zaczyna podróż w Delhi, a kończy w Waranasi, ten zaskoczony jest surowym pięknem wspaniałych budowli islamu. Same forty i meczety — obecność niegdysiejszej władzy politycznej i religijnej. Dziwi brak imponujących, hinduskich świątyń, otwartych dla każdego, szokuje obecność wojska i bramki mające wykryć bombę, zapalnik lub proch. To pozostałość wielkiej, nie dającej się na razie przekroczyć animozji religijnej (i wykorzystywania jej przez siły polityczne). Indie północne to nie tylko religie hindu, to także religie islamu. Terroryzm.

W tyglu Azji Środkowej mieszały się rasy, języki i obyczaje, a plemiona raz po raz sprzymierzały się w rozmaite konfederacje i tworzyły różne kombinacje wojskowe, które parły do przodu i zagarniały coraz to nowe ziemie. W tamtych czasach nie było ani Afganistanu ani Pakistanu, tereny te również należały do Indii i były miejscem spotkań wszystkich przybyszów, którzy wcześniej czy później szli dalej do Indii, wlewając się na subkontynent przez słynny przesmyk Kyber. Zatrzymały się tam ludy indoeuropejskie, a za nimi miedzy VII a III wiekiem p.n.e. Scytowie, później Grecy, Partowie i Kuszanowie, lud irański pochodzący ze stepów Azji, który między I a III wiekiem n.e. utworzył dobrze zorganizowaną federację państw pod wodzą Kaniszki (127-147n.e.), którego dzieło było kontynuowane przez indyjską dynastię Guptów. Od V wieku pojawiają się znowu ludy irańskie — Śwetahunowie (przez Greków nazwani Heftalitami, a przez nas — Białymi Hunami), którzy zdominowali wszystkie osiadłe tam ludy i utworzyli silną organizację plemienną na terenie Afganistanu. Stąd wtargnęli do Indii niszcząc osady Doabu, Bengal i Bihar, zadając śmiertelny cios państwu Guptów, które zniknęło z dziejów na początku VI wieku. Przez jakieś trzydzieści lat zachodnie Indie znalazły się pod królami huńskimi, ale konfederacja radżów północnoindyjskich odniosła nad nimi druzgocące zwycięstwo w 528 roku. Ich impet został całkowicie wyhamowany, zostali odrzuceni aż do Kaszmiru, gdzie niebawem lud ten utracił swą odrębność i został wchłonięty przez mieszankę ludności miejscowej. Wszystkich obcych, którzy przybyli od północnego zachodu i z Hindukuszu, głównie Scytów, Partów, Saków i Hunów, osiedlających się na granicach Indii Zachodnich nazywano Śaka. Śwetahunowie najmniej zasymilowali się w Pendżabie i można przyjąć, że dzisiejsi Sikhowie są ich najbliższymi potomkami.
[...]
Maharadżowie stali się niezwykle bogaci, gdyż od czasów Wielkich Mogołów produkowali kule armatnie, sprzedając je do cesarskiej armii. Kiedy zaś pojawili się Anglicy, sprzedawali kule Anglikom, a kiedy nastały Indie niepodległe — sprzedawali je rządowi indyjskiemu.

Wspólnym początkiem drogi dla wszystkich europejskich Romów nie był Egipt, lecz Indie. Na II Światowym Kongresie Cyganów w 1978 roku uznali oni Indie za swoją ojczyznę, a w 1981 oficjalny wysłannik premiera Indii, naówczas Indiry Gandhi, zadeklarował honorowy mecenat i opiekę nad europejskimi Cyganami.
[...]
Jedna z hipotez mówi, że nie stosowali się do prawa, dharmy, to znaczy nie dopełniali obowiązków klanowych, związanych ze składaniem ofiar lub rytuałem oczyszczenia przez ogień. Jest to prawdopodobne, bowiem właśnie między V a VIII wiekiem trwał proces wielkiego powrotu do wypełniania dharmy różnorodnych plemion radżpuckich. Romowie być może odmawiali złożenia przed braminami ofiary przebłagalnej (co było kosztowne) i zostali wykluczeni z wielkiej aryjskiej wspólnoty plemion… Ponieważ jednak opuścili Indie dopiero w XI-XII wieku, to jest bardziej prawdopodobne, że uchodzili przed Afganami. Podobnie przed muzułmanami afgańskimi uciekali hinduscy Gurkhowie, osiedlając się w cichym i dalekim od inwazji Nepalu.

Gwalior posiada historię, która w sposób szczególny ukazuje zmienność losów i procesów przechodzenia władzy z rąk do rąk, zwłaszcza w Indiach środkowych. Pradawne dynastie hinduskie ustąpiły w XIII wieku miejsca Radżputom silnej dynastii Tomara, którzy pod panowaniem Man Singha wznieśli w latach 1486-1516 wspaniałą fortecę, przykład kunsztu hinduskiej architektury wojskowej. Została ona zdobyta przez Babura już podczas pierwszego ataku na Indie w 1527 roku. Kolejni cesarze ustanowili w niej więzienie stanowe, gdzie ginęli w czeluściach wrogowie stanu, między innymi syn Dary Szikoha i brat Aurangzeba. Po upadku cesarstwa przybyli tam w 1730 roku Marathowie z rodu Scindiów prowadzący bliską współpracę z Kompanią Wschodnioindyjską, która zaowocowała założeniem suwerennego państwa. Państwo to, o powierzchni 69 426 km2, stało się jednym z pięciu filarów Radżu brytyjskiego — w Gwalior ulokowano ogromne koszary wojskowe strzegące porządku na rubieżach Indii północnych i masowo produkowano broń. Pakt z Kompanią Wschodnioindyjską podpisano w 1817 roku.

Pod pozorami luksusu na zamku Dungan panował niedostatek, więc jego ojciec, lord Mornington, sprzedał w końcu dobra za długi i przeniósł rodzinę do Londynu. Arthur został wysłany do słynnego Eton College. Ze szkoły wyniósł jedynie zamiłowanie do muzyki — przez całe życie grał dobrze na skrzypcach. O karierze wojskowej syna zadecydowała matka, umieszczając go w akademii oficerów kawalerii w Angers, we Francji. W 1787 uzyskał dzięki protekcji brata, lorda Morningtona, szarżę oficerską, następnie został kapitanem kawalerii i adiutantem gubernatora Irlandii. Od młodych lat cechowała go swoista prostota i uczciwość. Ale zwyczajem tamtych czasów kupił stopień podpułkownika i dowódcy jednego z regimentów. Szybko podniósł dyscyplinę żołnierzy, walczył o odpowiedni ekwipunek, dbał o wystarczające wyżywienie i sprawił, że 33-ci regiment zebrał same pochwały i był najlepiej wymusztrowanym i najsprawniejszym w całej Irlandii. W roku 1796 trafia mu się możliwość dalszego doskonalenia rzemiosła wojskowego — 33-ci regiment otrzymuje rozkaz wyjazdu do Indii.
[...]
W maju 1798 roku przybył do Indii jako gubernator generalny Fortu William w Bengalu jego brat, Robert Wellesley lord Mornington, sprawujący ten urząd do 1805 roku. Indie nie należały jeszcze do imperium, były luźną zbiorowością prowincji, pozostających nominalnie pod władzą rodzimych książąt, eksploatowanych niemiłosiernie przez Kompanię Wschodnio-indyjską. Francuzi układali się z książętami, by zagarnąć niektóre prowincje i wyrzucić z nich Anglików. Francuscy eksperci odlewali działa, a oficerowie musztrowali żołnierzy tak dla Sułtana Tipu, suwerena państwa Majsur, jak dla nizama z Hajdarabadu i Mahadżi Szinde, wodza Marathów. Nowy generalny gubernator kontynuował politykę Robert Clive'a i rozpoczął dzieło podporządkowania nowych państw, książętom pozostawiając zewnętrzne pozory rządzenia tylko wówczas, o ile rezygnowali oni z rzeczywistej władzy. Dwaj bracia Wellesley, Robert i Arthur, pokonali, jeden polityką, drugi orężem, dwie największe siły południowych Indii — państwo Majsur i konfederację sił marackich.
[...]
Zaopiekował się czteroletnim synkiem zabitego herszta, kazał go kształcić, a gdy opuścił Indie, wyznaczył urzędowego opiekuna i zostawił niezłą sumkę pieniędzy na naukę chłopca aż do pełnoletności. Była to ostatnia sprawa, jaką załatwił przed opuszczeniem Indii. Wysłał list do zarządzających miastem Seringapatam: W załączeniu przesyłam czek (…) na sumę tysiąca pagod, którą to sumę pozostawiam do dyspozycji Wysokiego Sądu w Seringapatam, z przeznaczeniem dla Salabuta Chana, syna nieżyjącego Dhundiah Wagha. Życzę sobie, aby Wysoki Sąd objął opiekuństwo nad wymienionym Salabutem-chanem i dopilnował jego wykształcenia, którego koszty mają być pokryte z powyższej sumy dwustu pagod, już na ten cel złożonych na ręce pułkownika…
[...]
Kiedy wrócił do Seringapatam, przekazał władzę nad państwem Majsur dawnemu wezyrowi Sułtana Tipu, którego bystrość i talenty podziwiał. Przywrócił wartość zdewaluowanego pieniądza, kazał budować drogi i mosty, wycinać lasy na budowę okrętów wojskowych, wznosić koszary; ferował wyroki, zwalczał bandytyzm, rozsądzał pijackie kłótnie między oficerami, powściągał brutalność własnych rodaków, którzy do krajowców odnosili się jak do bydła — oto codzienne, szare i przyziemne zajęcia pułkownika Wellesleya w zapadłym zakątku Indii. Wiele wolnego czasu poświęcił ogrodnictwu, sprowadzając z Anglii przez Bombaj sadzonki, sadził seler, kapustę i ziemniaki
[...]
Zdobył w Indiach reputację zarówno jako wódz jak i administrator. Zostawił po sobie przykład bez precedensu, nie spotykany ani wśród oficerów brytyjskich, ani cywilnych urzędników — przykład uczciwości, przyzwoitego traktowania krajowców, bezwzględności w ściganiu nieróbstwa i nieudolności zawodowej. W sprawach wojskowych wprowadził zmiany rewolucyjne — zaopatrywanie wojska w pochodzie przez lokalnych dostawców, dyscyplinę i szybkie manewry, dbałość o żołnierza. Doprowadził wojsko angielskie do niespotykanego przedtem stanu sprawności bojowej. Dla siebie zdobył 40 000 funtów szterlingów drogą legalną, jako wypłaty za udział w łupach. Dzięki abstynencji w jedzeniu i piciu oraz codziennym kąpielom (wpływ regularnie myjących się hindusów), wrócił do ojczyzny w lepszym stanie zdrowia niż przyjechał do Indii. We wrześniu 1805 roku Sir Arthur Wellesley dopłynął do Anglii, po drodze odpoczywając przez cały okrągły miesiąc na Wyspie Św. Heleny, miejscu późniejszego zesłania Napoleona, którego tak nieoczekiwanie pokonał pod Waterloo w 1815 roku.

We wszystkich podbitych przez islam państwach — Syria, Palestyna, Persja, Egipt, Azerbejdżan, Armenia, Turkiestan, Irak, Bizancjum i zdobyty przez Turków w 1453 Konstantynopol — wszędzie islam zwyciężył jako religia. Jedynie Indie oparły się islamizacji. Co więcej, z licznych listów i traktatów ulemów z XVI wieku przebija strach przed utratą przez wspólnotę muzułmańską poczucia duchowej tożsamości. Wszyscy cesarze znali język hindi, a niektórzy kochali filozofię i religię hindu. Po śmierci Akbara podniosły głowę radykalne i ortodoksyjne ugrupowania muzułmańskie, które doprowadziły do ostrego podziału między dwiema największymi wspólnotami religijnymi subkontynentu. Od tamtego czasu do dziś antyhinduskie nastroje nie milkną, ale Indie obroniły wszystkie swoje religie.
[...]
Jedynie Indie oparły się islamizacjiKiedy zmarł Aurangzeb w 1707 roku, imperium nie rozpadło się w ciągu jednego dnia, a Indie nie pogrążyły się w anarchii. Władza cesarska zaczęła stopniowo przechodzić w ręce lokalnej szlachty i miejscowych możnych. Tworzyły się nowe, niezależne formacje polityczne pod wodzą silnych jednostek — hinduskie malownicze królestwa w Radżputanie pod panowaniem ranów, radżów i maharadżów, olbrzymie państwo Majsur trzymane pod butem Sułtana Tipu, Bengal pod zarządem bajecznie bogatych nababów, dawnych urzędników mogolskich… Kompania Wschodnioindyjska panoszyła się po kontynencie i w połowie XVIII wieku zdobyła orężem swe pierwsze posiadłości w Bengalu i w okolicach Madrasu. Zawierała porozumienia z miejscowymi elitami wykorzystując siłę militarną, naciski gospodarcze, lisią politykę i podstępne intrygi, a przede wszystkim słynną rzymską zasadę imperialną dziel i rządź. Angielskie imperium po mistrzowsku wykorzystało wszystkie stare napięcia zrodzone z wcześniejszych konfliktów między hindusami i muzułmanami aż do rewolty śipajów włącznie, utrzymując i podkreślając różnice, rozdrapując stare rany i podkreślając naturalny rozdźwięk między dwoma religiami.
[...]
Dlatego Arthur L. Basham zatrzymuje się w opisie Indii właśnie na roku 1526, a swemu dziełu nadaje podtytuł The Wonder That Was India, (Ten cud, jakim były Indie).
[...]
Dzisiejsze Indie podnoszą się dopiero ze wstrząsu, jakiego doznały w 1526 roku.
[...]
Anglicy umiejętnie wykorzystali słabość Indii po mogolskiej okupacji i od 1707 roku wypełniali próżnię po władzy centralnej. Zdołali, jak wiadomo, świetnie przejąć cały handel, to znaczy wywóz wszystkich cennych towarów. Chwała im za to, że w swej indyferencji religijnej nie przeszkadzali odbudować religii hindu. Choć złupili Indie doszczętnie, nie został po nich żaden ślad, z wyjątkiem języka angielskiego.

Kiedy w 1707 roku zmarł Aurangzeb, imperium nie rozpadło się w ciągu jednego dnia, a Indie nie pogrążyły się w anarchii. Władza cesarska stopniowo przechodziła w ręce lokalnych możnowładców, sprawnych administratorów czy miejscowej szlachty, a często też — poborców podatkowych. Na gruzach cesarstwa, ale czerpiąc soki z pradawnych korzeni wyrosły jak grzyby po deszczu nowe, niezależne formacje polityczne pod wodzą silnych jednostek i sprawnej arystokracji lokalnej (Baroda, Gwalior, Indore, Hajdarabad). Wspaniale odrodziły się i niebawem rozkwitły pradawne malownicze księstwa hinduskie w Radżputanie pod panowaniem ranów, radżów i maharadżów, odnowiło się państwo Majsur rządzone przez Wadijarów, a następnie trzymane silną ręką Hajdara Ali i Sułtana Tipu (1759-99), Bengal pod zarządem bajecznie bogatych nababów, dawnych urzędników mogolskich. Na tych silnych, utworzonych przez Indusów państwach, miał wkrótce oprzeć swą władzę nowy najeźdźca-kolonizator, Radż brytyjski.
[...]
Dynastie osiemnastowieczne powstały najczęściej w wyniku przewrotu pałacowego i pochodzą od dowódców armii obsługujących słabych władców, jak dynastia Hajdarabadu, rody Gaekwarów z Barody, Scindiów z Gwalior, Holkarów z Indore. Państwo Benares rozkwitło, jak zawsze dzięki swej lokacji nad rzeką Gangą i wysokim podatkom z handlu i pielgrzymek. Niektórym starożytnym dynastiom radżpuckim udało się wspaniale odbudować swoje państwa — Dżajpur, Udajpur czy Majsur, ale po 1857 roku władzę w Indiach, drogą energicznej kolonizacji, dyplomacji oraz zwykłego podboju lub schedy po Kompanii Wschodnioindyjskiej, skutecznie przejęła Wielka Brytania. Setki książąt indyjskich podpisywało traktaty, przekazując swoje państewka pod protekcję, czyli dominację angielskiego imperium. Wielu maharadżów stało się władcami jedynie dzięki wsparciu Anglików — podpisywali tak zwane traktaty pokojowe, alianse i pakty przyjaźni, zwane dosti London. Niektórzy radżowie nigdy się nie ugięli, o wielu zupełnie zapomniano, a jeszcze inni byli na indyjskiej szachownicy tak marnymi pionkami, że nie warto było fatygować dyplomatów, gdyż stany książęce nie leżały na drodze interesów twórców imperium brytyjskiego. Anglicy nigdy nie byli władcami całych Indii, na indyjskiej mapie pozostało sporo miejsc, w których nigdy nie pojawił się żaden angielski kolonizator w słynnym kasku i na koniu, z czasem pojawili się natomiast angielscy miłośnicy, wielbiciele i koneserzy indyjskiej cywilizacji.
[...]
Kolonizatorzy podzielili stany książęce na trzy kategorie: 118 stanów mających prawo do jednej salwy, 117 — nie mających prawa do żadnej salwy i 327 wczesnych lokalnych formacji feudalno-plemiennych (tubylcze państewka), zarządzanych prawem dynastycznych sukcesji przez dżagirdarów, thakurów i talukdarów będących często ludźmi znacznie bardziej bogatymi i poważanymi niż niejeden maharadża, któremu służyli. Pięć wyróżnionych wielkich państw-filarów Radżu brytyjskiego mających prawo, podczas oficjalnych uroczystości dworskich, do dwudziestu jeden salw armatnich to Hajdarabad, Majsur, Baroda, Gwalior i Kaszmir, wśród których jedynym władcą pochodzenia radżpuckiego był Wadijar z Majsuru, lecz ani jeden książę wczesnośredniowiecznych rodów samej Radżputany nie został wyróżniony. Oprócz wyżej wymienionych, inne państwa zarządzane z wiekim kunsztem administracyjnym przez hinduskich władców to Travancore, Indore i Bikaner. Wszędzie na dworach indyjskich panowała mieszanka obyczajów hinduskich, mogolskich i bardziej lub mniej angielskich.

Kiedy żyjący w VI wieku Bappu Rawal, legendarny założyciel dynastii Sisodia z Mewaru, był młody i polował na grubego zwierza, spotkał w lesie świętego wojownika Gorakhnatha siedzącego pod drzewem pippal w głębokiej medytacji. Przystanął i zadbał o bezpieczeństwo świętego. Gorakhnath, wzruszony zachowaniem młodego ksiatriji, podarował mu sztylet kukri i przepowiedział, że cała jego drużyna zyska chwałę i będzie podziwiana za brawurę, a wojownikom nadał imię Gorkhów. Bappu Rawal zasłynął brawurą i odwagą, bronił hindusko-buddyjskiego Kandaharu przed nawałnicą muzułmańską, zdobył jakoby Iran i Irak, po czym wycofał się na świętą górę Abu jako asceta. Słowo Gorka, Ghorka czy Gurkha pochodzi od sanskryckiego go, krowa, i rakh, rakśa, obrońca. Gorakhnath był joginem, obrońcą krów jak każdy hindus, uprawiającym ascezę hatha jogi i czcicielem boga Śiwy, a wielu żyło takich w północnych Indiach między X a XIV wiekiem. Inicjację Bappu Rawala na ksiatriję i otrzymanie noża kukri można uznać za piękne zdarzenie mitologiczne.

Kiedy żyjący w VI wieku Bappu Rawal, legendarny założyciel dynastii Sisodia z Mewaru, był młody i polował na grubego zwierza, spotkał w lesie świętego wojownika Gorakhnatha siedzącego pod drzewem pippal w głębokiej medytacji. Przystanął i zadbał o bezpieczeństwo świętego. Gorakhnath, wzruszony zachowaniem młodego ksiatriji, podarował mu sztylet kukri i przepowiedział, że cała jego drużyna zyska chwałę i będzie podziwiana za brawurę, a wojownikom nadał imię Gorkhów. Bappu Rawal zasłynął brawurą i odwagą, bronił hindusko-buddyjskiego Kandaharu przed nawałnicą muzułmańską, zdobył jakoby Iran i Irak, po czym wycofał się na świętą górę Abu jako asceta. Słowo Gorka, Ghorka czy Gurkha pochodzi od sanskryckiego go, krowa, i rakh, rakśa, obrońca. Gorakhnath był joginem, obrońcą krów jak każdy hindus, uprawiającym ascezę hatha jogi i czcicielem boga Śiwy, a wielu żyło takich w północnych Indiach między X a XIV wiekiem. Inicjację Bappu Rawala na ksiatriję i otrzymanie noża kukri można uznać za piękne zdarzenie mitologiczne.

Pod koniec 4 tysiąclecia p.n.e. pojawiły się grupy migracyjne z Iranu, osiedlające się nad prawobrzeżnym Indusem — wysocy, postawni, o haczykowatym nosie i hardym spojrzeniu, do dziś stanowiący główną grupę ludności w Indiach północno-zachodnich. Po nich przybyły silne liczebnie grupy różnorodnych plemion indoaryjskich — Indoarjowie są wysocy, jasnoskórzy i długonosi, mieszkają na terenach między Kaszmirem i Radżputaną. Trudno dziś stwierdzić na pewno, czy Dasjowie, ciemnoskóra ludność tubylcza, jest tożsama z rasą drawidyjską. Drawidowie, prawdopodobnie autochtoni, mają skórę bardzo ciemną, hebanową, a nawet całkiem czarną, ale twarze bez rysów negroidalnych; są niscy i drobni, zamieszkują całe Indie południowe. Na pograniczu północno-wschodnim występują grupy mongoloidalne, przybyłe z Mongolii i Chin. Kolowie, Bhilowie i Mundowie to plemiona rodzime; są niskiego wzrostu, ciemnoskóre i wklęsłonose. Po Grekach nie zostało ani śladu (najwyżej na terenach dawnej Baktrii, czyli w dzisiejszym Pakistanie).

W XVI wieku w górach Arawalli ukształtowały się już niezależne księstwa, których władcy ze szczytu swych warownych fortec, uchodzących za nie do zdobycia, sprawowali kontrolę nad szlakami handlowymi między Gudżaratem, czyli zachodnim wybrzeżem, a Niziną Hindustańską. Żyli z grabieży lub pobierali opłaty od kupców przewożących karawany towarów z Persji do sułtanatów, przeprowadzali łupieżcze najazdy na bogatsze tereny i, przede wszystkim, nie dali się nikomu podbić ani podporządkować. Ale poszczególne rody radżpuckie, władające niewielkimi obszarami, były najczęściej w konflikcie z wszystkimi sąsiadami.
[...]
Bikaner, o powierzchni 61 355 km2, został założony w 1488 roku przez Rao Bika, księcia z klanu Rathore, młodszego syna władcy Dżodhpuru. Książę wykazywał się nieposkromioną ambicją, wobec czego ojciec wysłał go na podbój nowych ziem, z dala od swego państwa. Mając pod swą komendą mały oddziałek wojska, Bika walczył przez trzydzieści lat z dzikimi plemionami osiadłymi na pustyni, ale osiągnął cel i zbudował sobie królestwo. Od XVI wieku Bikaner znajdował się na szlaku handlowym między Persją a Niziną Hindustańską, a nawet na szlaku jedwabnym między Chinami a Bliskim Wschodem. Władcy prowadzili w Wielkimi Mogołami politykę ugodową, dzięki czemu stali się drugim co do wielkości państwem Radżputany, a ich dewiza brzmiała: niech żyje król pustyni. Piękny pałac-forteca Junagarh został wzniesiony w 1588 roku przez radżę Radż Singha, a nowoczesny Lalgarh Palace (1902-1926) przez Gangę Singha za czasów angielskich. Traktat pokojowy z Anglikami, podpisany w 1818 roku, chronił radżpuckie księstwa przede wszystkim przed Marathami.
[...]
Dżajsalmer (Jaisalmer) może poszczycić się jedną z najbardziej czarownych legend objaśniających lokację. Jest to miejsce ofiary, jaką Kriszna i Ardżuna złożyli po legendarnej bitwie opisanej w Mahabharacie. Kriszna przepowiedział, że ksiatrija z jego rodzinnego klanu Jadawa założy tu potężne królestwo. Ale legenda ostrzegała też, że miasto zostanie splądrowane dwa i pół raza. W XII wieku Rawal Dżajsal (Jaisal) z rodu Bhatti ulokował na tych terenach swoich ludzi i wzniósł w 1156 roku drugą z najstarszych i największych fortec Radżputany (pierwszą jest Czittorgarh). Miasto prosperowało, gdyż było świetną oazą na szlaku handlowym między Egiptem, Arabią, Persją i Azją Centralną, można było wymienić wielbłądy i bogate towary. Władców z rodu Bhatti nazywano „wilkami pustyni”.

Raja to król (z języka indoeuropejskiego, fr. roi, hiszp. roy). W dawnych Indiach rodzimi władcy posługiwali się tytułem raja, a gdy król okazywał się wybitny nazywano go rajaraja (król królów). Maharaja to wielki król współpracujący z lokalnymi pomniejszymi władcami, rajami, na zasadzie współzależności lenno-feudalnej. W języku polskim utrwaliła się forma maharadża i maharani. Niektórzy władcy hinduscy używali innych tytułów, jak maharana = wielki książę, maharawal = wielki zarządca, maharao (wielki król w języku marackim), mahatar i wiele innych. W Indiach środkowych i południowych używano tytułu varman, np. Yasovarman z dynastii Czandela (podobnie jak władcy w imperium Khmerów w Kambodży). Władcy muzułmańscy nazywali siebie nabab = poborca podatkowy, zarządca oraz khan = wódz, mir, żony nosiły tytuł begam. Władcy Hajdarabadu, potężnego państwa w południowych Indiach, nazywali siebie wyjątkowo nizam, po arabsku administrator; tamtejsza dynastia ugruntowała się i przyjęła ten tytuł w 1724 roku. Władcy sikhijscy i niektórzy radżpuccy używali natomiast tytułu singh = lew.

Dżodhpur (Jodhpur), największe księstwo Radżputany o powierzchni 92 279 km2, należało do radżpuckiego klanu Rathore, synów słońca. Ich przodkowie pochodzą z Dekanu, wzmiankowani po raz pierwszy już w edyktach cesarza Asioki w III wieku p.n.e. byli prawdziwymi ksiatrijami, sprawowali przez wieki władzę na wielu terenach Gudżaratu, centralnych Indii i Malwy. Od V wieku byli władcami królestwa Kanaudż, leżącego nad Gangą (dziś Uttar Pradesh). W 1193 roku zostali stamtąd przepędzeni przez Afganów, Rao Sijadżi zdołał uciec ze swoją armią, unosząc ze sobą sztandar rodowy. Osiedlili się na pustynnych terenach Marwaru, w krainie śmierci, między górami Arawalli, pustynią Thar a rzeką Luni, gdzie utworzyli potężne państwo, trwające od początku XIV do XVIII wieku. Rao Jodha założył w 1459 roku nową stolicę i wzniósł największy radżpucki pałac-fortecę Meherangarh. Nieco później, w połowie XVI wieku miasto zostało otoczone murem obronnym o 10 km długości. Przyjaźń z władcami Mewaru, znakomita polityka wewnętrzna, umiejętność zarządzania, a przede wszystkim pakty pokojowe z Wielkimi Mogołami zapewniły bogactwo, a szczyt potęgi państwo osiągnęło w XVII wieku. W 1581 roku Akbar podpisał traktat o współpracy, na potwierdzenie którego córa tego rodu, słynna Dżodhabai wyszła za mąż za syna cesarza, przyszłego Dżahangira. Po upadku Mogołów, władcy są zmuszeni prowadzić walki z Marathami, których państwo rozciągało się aż do Delhi i Agry, co zrujnowało skarbiec i wieś.

Absurdalnym wydaje się ten fakt, że tuż po oświadczeniu, rząd nie wyraził zgody na przekazanie dawnym władcom pięćdziesięciu milionów rupii — niecałych siedmiu milionów dolarów — to znaczy tyle, ile obejmowała cała lista cywilno-prawna książąt. Spośród dwustu siedemdziesięciu dawnych władców, pierwszym na liście był maharadża z Majsuru z pensją 2 600 000 rupii, a ostatnim — władca maleńkiego państewka Katodia, w rejonie Saurasztry, otrzymujący zaledwie 192 rupie rocznie. Byłoby równie absurdalne, gdyby któryś z książąt wytoczył ze swej strony proces cywilny. Dla jednych i dla drugich pozostała kwestia zasadnicza — rządowi chodziło o wzmocnienie socjalistycznej drogi, jaką wybrano już wcześniej, a nam — o prawo osadzone na Konstytucji.

Kerala za czasów Asioki (III wiek) była częścią królestwa tamilskiego o nazwie Keralaputra pod panowaniem dynastii Ćertala. Napływający z północy Arjowie integrowali się bez przeszkód z ludnością drawidyjską, rozwijały się religie hindu, nauki Buddy i Mahawiry. Wraz z przybyciem kupców perskich i syryjskich osiedlających się stopniowo na Wybrzeżu Malabarskim, rozprzestrzeniło się chrześcijaństwo św. Tomasza i powstał Kościół syro-malabarski. Istniało wiele kolonii kupców żydowskich, a w VII wieku wraz z kupcami arabskimi przybył islam.

Nazwy głównych miast-stolic były w większości jednocześnie nazwami państw (państwo Hajdarabad, państwo Baroda, itd.). Po nacjonalizacji w 1949 roku, kiedy ziemskie posiadłości zostały rozparcelowane, więź maharadżów z ludnością wiejską została praktycznie zerwana, a wieśniacy musieli sami zacząć troszczyć się o swoje świątynie i święta, o wybór upraw i kanały melioracyjne. W nielicznych przypadkach, kiedy państewko było miniaturowe i pozbawione wielkiej aglomeracji, więź pozostała (Khimsar).

Kota powstało w 1624 roku, ale znacznie wcześniej było ziemią lenną (1532) młodszego syna rao z Bundi z ważnego radżpuckiego klanu Hara. Panujący w XVII wieku Zalim Singh, nazywany Talleyrandem Indii północnych, dokonał wszelkich starań, by jego ziemie nie zostały wchłonięte przez kolejne ościenne mocarstwa — władcy Mewaru i Dżajpuru, Mogołowie, różni dowódcy maraccy, a nawet kuzynowie z Bundi podejmowali wciąż zakusy na Kotę. Udało się przetrwać aż do czasów angielskich i wtedy władcy podpisali, jako jedni z pierwszych Radżputów, pakty pokojowe z Kompanią Wschodnioindyjską. Umad Singh II (1889-1940) przeprowadził tak skuteczne reformy, że zapewnił swemu lennu wielką pomyślność. Pułkownik Tod pisał: W Kota od razu ma się wrażenie dobrobytu, żywotności i ruchliwości, które odczuwa się znacznie intensywniej niż w większości innych miast indyjskich. Linia maharadży zachowała się do dziś.

— eksploatacja systematyczna i zabór indyjskich państw — Majsuru, Bengalu, Pendżabu i Oudh
[...]
To od Bengalu Robert Clive zaczął więc budować podwaliny pod przyszłe imperium brytyjskie. Bengal, Bihar i Orissa od czasów Akbara były jedną silną, świetnie zagospodarowaną i administracyjnie dobrze zorganizowaną prowincją, zarządzaną bezpośrednio przez drugiego syna cesarskiego (pierwszy był następcą tronu) — było to jedno z najwyższych i najbardziej odpowiedzialnych stanowisk na dworze, a prowincja była tak bogata, że cesarze nigdy nie chcieli jej oddać w obce ręce. Szudża, syn Szahdżahana i brat Aurangzeba, został namiestnikiem Bengalu, Biharu i Orissy gdy miał 26 lat i wkrótce stał się niekoronowanym władcą Indii Wschodnich, zaś w czasie wojny sukcesyjnej rzeczywiście koronował się na cesarza, zanim uciekł przed bratem w kierunku Chittagongu. Prowincja urosła w siłę i uniezależniła się od cesarstwa, pozostając pod zarządem wysokich urzędników, którzy utworzyli dynastię muzułmańskich nababów, pozwalając zasiadać na niższych stanowiskach państwowych rodowitym Bengalczykom. Na terenie Bengalu zawsze istniała wielka sieć bazarów, na których kupcy muzułmańscy i hinduscy wymieniali towary pochodzące ze wszystkich regionów Indii. W Bengalu uprawiano ryż i rośliny strączkowe oraz morwę do hodowli jedwabników, w Biharze — pszenicę i opium. W wymianie handlowej uczestniczyli nie tylko Hindusi, ale także Arabowie i muzułmanie indyjscy oraz wszyscy Europejczycy. Tak więc Bengal miał w XVII wieku kwitnącą gospodarkę, dobrze rozwiniętą wymianę handlową i sieć przedsiębiorstw finansowych, służących pożyczkami i zabezpieczeniami. Niezależność Bengalu została jednak zaprzepaszczona przez samego władcę. Młody Siradż ud-Daula zajął nierozważnie w 1756 roku Fort William, koło Kalkuty, bastion Albionu, co wywołało panikę i wściekłość Anglików. Robert Clive odzyskał Fort w roku następnym, a nababowi wydał ostateczną bitwę pod Palasi. Chaos w Bengalu trwał do 1764 roku, kiedy w bitwie pod Buksor wojsko Kompanii pokonało kolejnego władcę, wezyra. W 1765 roku Kompania podpisała traktaty pokojowe z cesarzem mogolskim w Delhi, który nadał jej tytuł nababa Bengalu, włączając Kompanię w struktury imperium mogolskiego. Punkt ciężkości rodzącego się imperium brytyjskiego przeniósł się z zachodniego wybrzeża do Indii Wschodnich, do Bengalu i późniejszej Prezydentury Madras, obejmującej Karnatakę (państwo Majsur) i Tamil Nadu. Bombaj ustąpił na jakiś czas miejsca Kalkucie. Dopiero za Radżu brytyjskiego Bombaj zyskał na znaczeniu, a Kalkuta nic na tym nie straciła.
[...]
W maju 1798 roku przybył do Indii jako gubernator generalny Fortu William w Bengalu Robert Wellesley lord Mornington, sprawujący ten urząd do 1805 roku. Jego młodszy brat, Arthur Wellesley, późniejszy książę Wellington, zmiażdżył w 1799 roku opór Sułtana Tipu i Kompania przejęła kontrolę nad najsilniejszym państwem południowych Indii, państwem Majsur. Zwyciężył też w 1803 roku konfederację Marathów, która dała Kompanii terytoria o powierzchni 24 000 mil kwadratowych, łącznie z miastami Delhi (w 1803, miasto to należało wcześniej do Marathów), Gwalior, Baroda (odzyskała później suwerenność), Ahmadnagar, przynoszące rocznie dwa miliony funtów szterlingów.
[...]
Już od początku lat dwudziestych XIX wieku jedynie Kompania dysponowała liczącą się siłą militarną na subkontynencie. Jednakże jej zwierzchność nad Indiami nigdy nie miała charakteru całkowitego. Trzymanie w dyscyplinie praktycznie każdego regionu wymagało obecności wojska i dowódców oraz planowanych akcji bojowych. Przy pomocy sipajów, wojska najemnego, utrzymywanego zresztą przez indyjskich władców, prowadzono praktycznie bez przerwy operacje militarne przeciwko Birmańczykom na północnym wschodzie, a na północnym zachodzie — przeciwko Afganom. Tylko dwa państwa indyjskie zachowały ostatecznie całkowitą autonomię — Baroda i Majsur.

W 1296 roku starożytne królestwo Jadawów (Yadavagiri), leżące w południowych Indiach, zostało rozbite i splądrowane przez muzułmańskie kohorty tureckiego pochodzenia z rozkazu władcy Ala ud-Dina Chaldżiego. Ucierpiało wiele innych państewek, jak choćby Majsur Hojsalów, a zwłaszcza ich hinduskie świątynie w Halebid i Belur. Lokalna ludność postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce, ufortyfikować miejsca strategiczne, zorganizować swoiste pospolite ruszenie i bronić terenów przed najazdami z północy, o których snuto ponure opowieści — gwałty, plądrowanie, porywanie dziewcząt do haremów, a chłopaków do oddziałów wojskowych oraz niszczenie statuetek bóstw w świątyniach stawało się dla Hindusów chlebem powszednim. Wszak Indie północne już od 1210 roku były ciemiężone przez Sułtanat Delhijski.

Ale spory dynastyczne i ogrom terytorialny państwa doprowadziły do osłabienia jego politycznego znaczenia, a w dodatku rodziła się nowa potęga — angielski kolonializm. Po rozbiciu państwa Majsur w południowych Indiach w 1799 roku, Kompania Wschodnioindyjska skierowała wszystkie swoje siły na zniszczenie potęgi Marathów. Trzy wojny angielsko-marackie, prowadzone między 1779 a 1818 rokiem, doprowadziły do wykrwawienia i rozerwania w strzępy ogromnego terytorium, które zresztą zawsze było konfederacją wolnych księstw. Ostateczne dokumenty podpisano w 1818 roku, ostatni peszwa musiał oddać Punę pod zarząd rodzącego się Bombaju i tylko maleńkie królestwo Satara zachowało symboliczną niepodległość. Zarządzał nim Pratap Simha, potomek w prostej linii Śiwadżiego Bhonsle. To on przechował do naszych czasów jeden z jego mieczy i kolczugę, w której przed bitwą o Bidżapur w 1659 roku przybył na spotkanie z Afzal Chanem oraz słynne „pazury tygrysa”, które miał ukryte w rękawie i którymi tego wodza rozszarpał.

Radżputowie mieli zwyczaj wysyłania swoich młodszych synów (starsi dziedziczyli tron po ojcu) na zbrojną wyprawę w celu zdobycia sobie kawałka ziemi i założenia własnego królestwa. Nie było to wejście w posiadanie ziemi, gdyż w starożytnych i średniowiecznych Indiach ziemia nie należała do władcy, lecz do wszystkich jej użytkowników, ale wejście w prawo do zarządzania, administrowania i pobierania rozmaitych podatków. Zajmowali stare, niekiedy wręcz starożytne terytoria i instalowali tam swoją dynastię, jak Wadijarowie w Majsurze. Mandatem lojalności była religia hindu i świetne dogadywanie się z braminami, których stali się zresztą obrońcami. Nowi władcy musieli jednak bardzo ostrożnie dogadywać się z tubylczą ludnością, wciąż dowodzoną przez własnych wodzów plemiennych.
[...]
Najdalej na południu położonym państwem zarządzanym przez dynastię radżpucką był Majsur, gdzie do dziś żyje, choć nie sprawuje władzy nad państwem, maharadża z dynastii Wadijar, a państwem leżącym najdalej na północy jest Nepal, gdzie dynastia Gurkhów właśnie zakończyła swe panowanie — 28 maja 2008 abdykował Gyanendra Bir Bikram Shah Dev.

Podczas gdy wśród władców europejskich panowała fobia posiadania syna-następcy i dynastie przepadały z powodu jego braku, a kłótnie o objęcie tronu doprowadzały do zamieszek, wojen o sukcesję, agresji z zewnątrz i innych kataklizmów społecznych, w Indiach istniało od zawsze zwyczajowe prawo adopcji. Korzystali z niego wszyscy, a dla władców był to prosty i skuteczny sposób nie tylko zapewnienia ciągłości linii rodowej, ale zapewnienia spokoju w księstwie. Skorzystali z niego Wadijarowie z Majsuru, Gaekwarowie z Barody, Sawai Madho Singh, który adoptował 11-letniego Sawai Man Singha II (Dżaja) z Dżajpuru, później wielkiego przyjaciela królowej Elżbiety, księcia Filipa i Lorda Mountbattena. I obecny maharadża Dżajpuru przeprowadził niedawno rytuał adopcji swego wnuka na kolejnego maharadżę klanu Kaczwaha.
[...]
Majsur (Mysore) było najlepiej zarządzanym państwem południowych Indii, a dynastia Wadijarów uczyniła zeń krainę mlekiem i miodem płynącą — Hindusi mówili: bogatą w masło i miód — o powierzchni 77 705 km2 (wielkość Szkocji). Za czasów angielskich Majsur był filarem Radżu brytyjskiego i najbardziej nowoczesnym państwem XIX-wiecznych Indii. Choć władców Benaresu darzono najwyższym uznaniem i estymą dzięki ich pracy na rzecz odrodzenia religii hindu, to maharadżowie Majsuru byli jedynymi władcami, którym oddawano cześć boską.

Oddział Gurkhów brał udział w walkach z Tybetem w 1814 roku i spisał się tak dobrze, że Brytyjczycy już od początku XIX wieku zaczęli ich wynajmować do poruczeń i misji specjalnych w szczególnie trudnych regionach i niebezpiecznych sytuacjach. Z dziesięciu pułków jakie znajdowały się w armii brytyjskiej w 1947 roku, cztery zostały przejęte przez Anglików, a sześć pozostało w Indiach. Brytyjscy Gurkhowie składają przysięgę wierności Koronie Brytyjskiej; brali udział w wojnie o Falklandy w 1982 roku. Gurkhowie indyjscy składają przysięgę wierności rządowi Indii; wysłano ich przeciwko Tamilskim Tygrysom na Sri Lance i na Malediwach. Ayo Gurkhali to budzący grozę średniowieczny okrzyk wojenny towarzyszący wyciąganiu noży kukri, a płynąca krew, nektar Mahakali, jest do dziś poświęcana bogini Kali.

Malerkotla — nababowie rządzący tym okruchem księstwa byli z pochodzenia Afganami. Za czasów dynastii Ibrahima Lodi, panującej w Delhi, protoplasta rodu wziął sobie żonę z posagiem trzydziestu ośmiu wsi w zachodniej części Pendżabu. I na tym posagu rodzina przetrwała do dziś.

Bharatpur, maleńkie państewko o pow. 5 216 km2, leżące między Delhi a Agrą, było zamieszkałe przez Dżatów. Założył je w 1732 roku Suraj Mal. Obecny maharadża, Vishvendra Pratap Singh uważa się za spadkobiercę plemiennych dowódców wojskowych na usługach silnego w VI wieku p.n.e. państwa Matsja. To starożytne państwo i jego mieszkańcy byli jednymi z ważniejszych bohaterów Mahabharaty — umieć wywieść i udowodnić swe pochodzenie z aż tak legendarnych czasów to nie lada wyczyn! A co dopiero, gdy wiadomo też, iż w dużo późniejszych czasach ci sami dowódcy mieli dać solidny odpór Mahmudowi z Ghazni, Timurowi Kulawemu i samemu Baburowi! Ach, mieć takie bohaterskie pochodzenie…

Kiedy żyjący w VI wieku Bappu Rawal, legendarny założyciel dynastii Sisodia z Mewaru, był młody i polował na grubego zwierza, spotkał w lesie świętego wojownika Gorakhnatha siedzącego pod drzewem pippal w głębokiej medytacji. Przystanął i zadbał o bezpieczeństwo świętego. Gorakhnath, wzruszony zachowaniem młodego ksiatriji, podarował mu sztylet kukri i przepowiedział, że cała jego drużyna zyska chwałę i będzie podziwiana za brawurę, a wojownikom nadał imię Gorkhów. Bappu Rawal zasłynął brawurą i odwagą, bronił hindusko-buddyjskiego Kandaharu przed nawałnicą muzułmańską, zdobył jakoby Iran i Irak, po czym wycofał się na świętą górę Abu jako asceta. Słowo Gorka, Ghorka czy Gurkha pochodzi od sanskryckiego go, krowa, i rakh, rakśa, obrońca. Gorakhnath był joginem, obrońcą krów jak każdy hindus, uprawiającym ascezę hatha jogi i czcicielem boga Śiwy, a wielu żyło takich w północnych Indiach między X a XIV wiekiem. Inicjację Bappu Rawala na ksiatriję i otrzymanie noża kukri można uznać za piękne zdarzenie mitologiczne.
[...]
W 1559 roku, Drawja Szah, który miał się, oczywiście, za bezpośredniego spadkobiercę Bappu Rawala z Mewaru, przeprowadził jakąś większą społeczność Gurkhów z Mewaru do środkowego Nepalu i zasiedlił jedną z dolin, nazywając ją imieniem świętego wojownika, którego pamięć czcili zapewne jego przodkowie. Ta niedostępna dolina dała im schronienie na długie lata, pozwoliła zbudować na skale twierdzę podobną do wszystkich twierdz radżpuckich i stworzyć potęgę militarną, opartą na specyficznym radżpuckim poczuciu honoru i plemiennym prawie silniejszego. Radżputowie byli waleczni z natury, uprawiali walkę wręcz i sztukę posługiwania się zakrzywionym nożem kukri, zatem łatwo podbili ludność okolicznych plemion o rozmaitym pochodzeniu i różnego autoramentu, wpajając im brawurę rzemiosła wojennego. Nie obawiając się nikogo rośli w siłę i pewność siebie.
[...]
Kiedy w 1847 roku umiera trzydziestojednoletni król Rayendra Bir Bikram Shah Dev, premier Jung Bahadur Kuwar z radżpuckiej rodziny Szumszerów zmienia styl sprawowania rządów i przestaje skrywać się w cieniu królewskich wyrostków. Ogłasza się maharadżą Kaski i Lamjung (w regionie Pokhary) i przyjmuje tytuł Rany, królewski tytuł Radżputów z Mewaru. Ten tytuł brzmiał niestety lepiej niż szach. Stał się równy królowi i zaczął rządzić otwarcie. Otworzył towarową linię kolejową, dzięki której sprowadzał z Indii materiały do budowy swych okazałych pałaców i zbudował pierwszą w Nepalu elektrownię na ropę naftową, która produkowała prąd do tych okazałych pałaców. Sir Jung Bahadur Rana odwiedził Anglię, gdzie otrzymał od królowej tytuł sir, ale zrobił wszystko, by Anglików nie wpuścić do Nepalu. Uchroniło to kraj przed kolonializmem, ale zamknęło na wszelkie wpływy zewnętrzne, a radykalnie wsteczna i konserwatywna polityka prowadzona konsekwentnie przez wszystkich Ranów uczyniła z tego kraju królestwo feudalne z czasów wczesnego średniowiecza. Wszyscy ludzie byli własnością króla, a to swoiste niewolnictwo zostało zniesione dopiero w 1924 roku. Nepal właściwie nadal składał się z niezliczonej ilości drobnych księstw zajmujących niewielkie powierzchnie, a w każdej dolinie rządził kacyk opłacany przez kogoś z rodziny Szumszerów.

Tytuły takie jak nizam, szach, sułtan wskazywały na władcę muzułmańskiego. Radżpuccy władcy przyjęli wedyjski tytuł raja, radża (w językach indoeuropejskich roy, roi to król) lub maharaja, wielki król, któremu podlegali pomniejsi okoliczni radżowie, płacący daninę w zamian za ochronę wojskową domeny. Władcy Mewaru, dla podkreślenia swej inności wobec pozostałych Radżputów, którzy zhańbili się współpracą z Wielkimi Mogołami, nosili tytuł rana, a z czasem maharana. Jedna z gałęzi rodu Sisodia tytułowała się rawal, a inna — rao.
[...]
Mewar leży na południu Radżputany, za górami Arawalli, które oddzielają ten region od gorącego powietrza pustyni Thar. Żyzna dolina rzeki Czambal była zawsze spichlerzem krainy należącej kiedyś do starego klanu Sisodia, pochodzącego z północnych Indii, który następnie przeniósł się do Gudżaratu i tam ostatecznie osiadł. Imponująca forteca Czittorgarh, wzniesiona w 734 roku na niedostępnym pitonie była przez osiem wieków niezdobyta. Kiedy Akbar ją zdobył i zrównał z ziemią, Udaj Singh przeniósł siedzibę rodu do Udajpuru.
[...]
Dżodhpur (Jodhpur), największe księstwo Radżputany o powierzchni 92 279 km2, należało do radżpuckiego klanu Rathore, synów słońca. Ich przodkowie pochodzą z Dekanu, wzmiankowani po raz pierwszy już w edyktach cesarza Asioki w III wieku p.n.e. byli prawdziwymi ksiatrijami, sprawowali przez wieki władzę na wielu terenach Gudżaratu, centralnych Indii i Malwy. Od V wieku byli władcami królestwa Kanaudż, leżącego nad Gangą (dziś Uttar Pradesh). W 1193 roku zostali stamtąd przepędzeni przez Afganów, Rao Sijadżi zdołał uciec ze swoją armią, unosząc ze sobą sztandar rodowy. Osiedlili się na pustynnych terenach Marwaru, w krainie śmierci, między górami Arawalli, pustynią Thar a rzeką Luni, gdzie utworzyli potężne państwo, trwające od początku XIV do XVIII wieku. Rao Jodha założył w 1459 roku nową stolicę i wzniósł największy radżpucki pałac-fortecę Meherangarh. Nieco później, w połowie XVI wieku miasto zostało otoczone murem obronnym o 10 km długości. Przyjaźń z władcami Mewaru, znakomita polityka wewnętrzna, umiejętność zarządzania, a przede wszystkim pakty pokojowe z Wielkimi Mogołami zapewniły bogactwo, a szczyt potęgi państwo osiągnęło w XVII wieku. W 1581 roku Akbar podpisał traktat o współpracy, na potwierdzenie którego córa tego rodu, słynna Dżodhabai wyszła za mąż za syna cesarza, przyszłego Dżahangira. Po upadku Mogołów, władcy są zmuszeni prowadzić walki z Marathami, których państwo rozciągało się aż do Delhi i Agry, co zrujnowało skarbiec i wieś.
[...]
Władcy Mewaru zaczynają historię swego rodu od stwierdzenia: Nasz ród nigdy nie splamił się współpracą z wielkim Mogołem i nigdy żadna córa naszego szlachetnego rodu nie poszła za cesarza, by rodzić mu synów…
[...]
Udajpur (Mewar) o powierzchni 33 987 km2 jest jednym z najpiękniejszych regionów Indii. Władcy Mewaru noszą do dziś tytuł maharana, pochodzą ze starszej linii Surjawamsia, synów słońca, a pod swą komendą mieli niegdyś 36 innych klanów. Ich założycielem był legendarny Bappu Rawal, którego guru Harit Raszi namaścił w duchu odpowiedzialności za dobro swego ludu. Bogini Eklingji czuwa od VII wieku nad dharmą, spełnianiem obowiązku ksiatriji. Czittorgarh, najpotężniejsza forteca rodu i jednocześnie całej Radżputany, a w czasach Wielkich Mogołów — symbol potęgi Sisodiów, będąca przez osiemset lat ich stolicą, została zdobyta przez Akbara w 1567 roku i zrównana z ziemią. Zginęło 30 000 mieszkańców, mordowanych metodycznie i do ostatniego. Zginęło 8 000 ksiatrijów, wybornych wojowników. Ale uratował się podobno w całości radżpucki oddział wyśmienitych łuczników, którzy w odpowiednim momencie uszli z miasta w przebraniu biednych, wiejskich kobiet. W Czittor urodziła się i żyła największa hinduska poetka, Mira Bai (1503-1573), opiewająca mistyczną miłość do Kriszny; na szczęście wiodła życie wędrowne i podczas oblężenia przebywała w Dwarce.
[...]
Maharana Pratap Singh (1572-1597) zdołał zbiec w góry i wraz z resztką oddziałów wojskowych kontynuował partyzantkę, odbił Mogołom niektóre forty, odzyskiwał teren za terenem, nigdy nie złożył broni, a kiedy wiadomość o jego śmierci dotarła do Akbara — cesarz zapłakał. Jego syn Amar Singh został pobity przez Mogołów w 1599 roku, ale klęska nie złamała potęgi Mewaru. Wprawdzie w 1614 roku władcy podpisali porozumienie pokojowe i musieli uznać ich zwierzchność, to ranowie z Mewaru nigdy nie złożyli wizyty na dworze cesarskim.
[...]
Udaj Singh wskazał miejsce na lokację miasta już w 1569 roku, ale Udajpur był budowany w latach 1597-1620 i stał się jednym z najpiękniejszych miast Radżputany. Zwłaszcza XVIII wiek był okresem największej prosperity — odrodziły się sztuki plastyczne, zwłaszcza oryginalna sztuka miniatury mewarskiej, najstarsza w Radżputanie, istniejąca od XV wieku i najmniej podobna do miniatury mogolskiej. Podobnie jak inni władcy, ranowie z Mewaru podpisali traktaty pokojowe z Anglikami w 1818 roku.
[...]
Fateh Singh, maharana Mewaru, nie pojawił się na durbarze w Delhi wydanym przez lorda Curzona w 1903, ani na uroczystości złożenia wiernopoddańczego hołdu królowi Jerzemu V i królowej Marii w 1911.

Pod koniec 4 tysiąclecia p.n.e. pojawiły się grupy migracyjne z Iranu, osiedlające się nad prawobrzeżnym Indusem — wysocy, postawni, o haczykowatym nosie i hardym spojrzeniu, do dziś stanowiący główną grupę ludności w Indiach północno-zachodnich. Po nich przybyły silne liczebnie grupy różnorodnych plemion indoaryjskich — Indoarjowie są wysocy, jasnoskórzy i długonosi, mieszkają na terenach między Kaszmirem i Radżputaną. Trudno dziś stwierdzić na pewno, czy Dasjowie, ciemnoskóra ludność tubylcza, jest tożsama z rasą drawidyjską. Drawidowie, prawdopodobnie autochtoni, mają skórę bardzo ciemną, hebanową, a nawet całkiem czarną, ale twarze bez rysów negroidalnych; są niscy i drobni, zamieszkują całe Indie południowe. Na pograniczu północno-wschodnim występują grupy mongoloidalne, przybyłe z Mongolii i Chin. Kolowie, Bhilowie i Mundowie to plemiona rodzime; są niskiego wzrostu, ciemnoskóre i wklęsłonose. Po Grekach nie zostało ani śladu (najwyżej na terenach dawnej Baktrii, czyli w dzisiejszym Pakistanie).

Cesarstwo Asioki rozciągało się od Afganistanu po Bengal i od Nepalu do południowego Dekanu, a ludy drawidyjskie osadzone całkiem na południu współpracowały z cesarzem. Asioka miał Czolów za przyjaciół. Posyłał nauczycieli buddyjskich z misją na Wschód do Chin i na Zachód do imperium perskiego, które sięgało aż do ziem helleńskich i rzymskich. W świecie helleńskim mnisi głosili nieznaną naukę o miłości, współczuciu i porzuceniu wszelkich dóbr. Dla Egiptu, Grecji, Babilonu i świata żydowskiego nauki te miały zupełnie nowy wydźwięk. W czasach już późniejszych, ale z posiewu myśli Asioki, zbudowano w Antiochii i Aleksandrii wiele buddyjskich klasztorów. Jeszcze w IV wieku naszej ery mówiono o „fałszywych prorokach z Indii” (fałszywych znaczyło niezrozumiałych dla ówczesnej mentalności).

Gurkhowie przybyli do Nepalu w XVI wieku, uciekając z Radżastanu przed kolejną nawałnicą ludów afgańsko-mogolskich zdobywających północne Indie. Byli Radżputami. Ich los nie był ani przypadkowy, ani nieświadomy. Za nimi stała długa tradycja rodów radżpuckich ksiatrijów, którzy weszli na drogę hinduskiej dharmy około V wieku n.e. Pochodzili prawdopodobnie od Scytów i Hunów, ale na terenie Indii przejęli wierzenia i religie hindu, czym zdobywali sobie zaufanie wśród rodzimej ludności. W zasadzie zaprzestali rabunku i grabieży, a wybitnym dowódcom klanowym udawało się organizować małe państewka, gdyż nie tylko wojenkę mieli za zawód, ale także zarządzanie zdobytymi terytoriami i zasobami ludzkimi. Przechodzili z czasem w osiadły tryb życia ustanawiając dynastie, z których wiele istnieje do dziś. Opowieść mitologiczna wyjaśnia pochodzenie nazwy ludu i etosu rzemiosła wojennego, który od zarania dziejów naznaczył ich specyficzny los i pokierował jego spełnieniem.
[...]
W 1559 roku, Drawja Szah, który miał się, oczywiście, za bezpośredniego spadkobiercę Bappu Rawala z Mewaru, przeprowadził jakąś większą społeczność Gurkhów z Mewaru do środkowego Nepalu i zasiedlił jedną z dolin, nazywając ją imieniem świętego wojownika, którego pamięć czcili zapewne jego przodkowie. Ta niedostępna dolina dała im schronienie na długie lata, pozwoliła zbudować na skale twierdzę podobną do wszystkich twierdz radżpuckich i stworzyć potęgę militarną, opartą na specyficznym radżpuckim poczuciu honoru i plemiennym prawie silniejszego. Radżputowie byli waleczni z natury, uprawiali walkę wręcz i sztukę posługiwania się zakrzywionym nożem kukri, zatem łatwo podbili ludność okolicznych plemion o rozmaitym pochodzeniu i różnego autoramentu, wpajając im brawurę rzemiosła wojennego. Nie obawiając się nikogo rośli w siłę i pewność siebie.
[...]
Prithivi Narayan Szach był pierwszym władcą, który mógł o sobie powiedzieć król Nepalu, ale podporządkowanie kraju było zadaniem trudniejszym do wykonania niż mu się wydawało. Nie udało mu się nadać głębszego sensu idei zjednoczenia i nie obudził poczucia przynależności do jednego państwa, ani tym bardziej do idei jednego narodu. Zmarł po siedmiu latach od rozpoczęcia dzieła. Jego następcy nie potrafili ukończyć projektu. Jednoczenie okolic i zapanowanie nad kolejnymi regionami zabrało im dwadzieścia pięć lat szarpaniny, która polegała na umiejętnym wchodzeniu w lokalne układy przy wykorzystaniu lokalnych sporów i niesnasek. Wprawdzie ostatecznie zapanowano nad krajem i zaczęto wprowadzać jakieś rudymentarne prawo, ale wizja jedności państwa poniosła całkowitą klęskę i przestała być rozwijana.
[...]
Gurkhowie narzucili Dolinie język gorkhali, należący do grupy języków pahari, używanych na niższych piętrach Himalajów, od Indii aż do Nepalu, którego nauczyli się w swojej dolinie od podbitych przez siebie plemion. Język ten jest jednym z prakrytów sanskrytu podobnym do hindi i ma wiele słów z sanskrytu. Język newari należący do rodziny tybetańsko-birmańskiej, którym mówiono za dynastii Mallów został wyparty, a za czasów dyktatury Ranów zakazany, i dziś praktycznie zaniknął.
[...]
Kiedy w 1847 roku umiera trzydziestojednoletni król Rayendra Bir Bikram Shah Dev, premier Jung Bahadur Kuwar z radżpuckiej rodziny Szumszerów zmienia styl sprawowania rządów i przestaje skrywać się w cieniu królewskich wyrostków. Ogłasza się maharadżą Kaski i Lamjung (w regionie Pokhary) i przyjmuje tytuł Rany, królewski tytuł Radżputów z Mewaru. Ten tytuł brzmiał niestety lepiej niż szach. Stał się równy królowi i zaczął rządzić otwarcie. Otworzył towarową linię kolejową, dzięki której sprowadzał z Indii materiały do budowy swych okazałych pałaców i zbudował pierwszą w Nepalu elektrownię na ropę naftową, która produkowała prąd do tych okazałych pałaców. Sir Jung Bahadur Rana odwiedził Anglię, gdzie otrzymał od królowej tytuł sir, ale zrobił wszystko, by Anglików nie wpuścić do Nepalu. Uchroniło to kraj przed kolonializmem, ale zamknęło na wszelkie wpływy zewnętrzne, a radykalnie wsteczna i konserwatywna polityka prowadzona konsekwentnie przez wszystkich Ranów uczyniła z tego kraju królestwo feudalne z czasów wczesnego średniowiecza. Wszyscy ludzie byli własnością króla, a to swoiste niewolnictwo zostało zniesione dopiero w 1924 roku. Nepal właściwie nadal składał się z niezliczonej ilości drobnych księstw zajmujących niewielkie powierzchnie, a w każdej dolinie rządził kacyk opłacany przez kogoś z rodziny Szumszerów.
[...]
Gurkhowie to dziś ogólna nazwa wojska nepalskiego. Zwykli żołnierze nie mają już nic wspólnego z klanem radżpuckich wojowników przybyłych do środkowego Nepalu w XVI wieku. Tamci już dawno zasymilowali się z lokalną ludnością. Najwyżej niektórzy przywódcy zdołali zachować czystość krwi i należą do szacownych rodzin nepalskich, trzymających teki różnych ministerstw. Gurkhowie rekrutują się z różnych grup etnicznych Małych i Średnich Himalajów czy z wysoko położonych dolin. Na rzemiośle wojskowym zarabiają bardzo dobrze, są do dziś drugim po turystyce najważniejszym źródłem dochodów Nepalu, a każda nepalska dziewczyna pragnie wyjść za mąż za Gurkha.
[...]
W 1911 roku, Tribhuvan Bir Bikram Shah Dev został koronowany na ósmego króla Nepalu. Miał 5 lat i pozostawał pod kuratelą premiera, którym naówczas był Czandra Szumszer Jang Bahadur Rana. Król odważył się w 1950 roku uknuć spisek. Pomagały Indie i grupa nepalskich intelektualistów osiadłych w Kalkucie. Osobista sekretarka króla, Angielka, przewiozła go potajemnie własnym samochodem do Ambasady Indyjskiej, a stamtąd, już pod osłoną indyjskich żołnierzy, na lotnisko. Król nie zamierzał uciekać, była to tylko jedna z akcji misternie ułożonego planu zmierzającego do złamania oligarchicznych rządów rodziny Ranów.
[...]
I tu zaczyna się bardzo ważny wątek, rzucający pewne światło na późniejsze królobójstwo. Otóż Tribhuvan, mimo że ufał w powodzenie całej akcji, zdecydował się zabrać ze sobą do Indii najstarszego wnuka, by go mieć przy sobie „na wszelki wypadek”, a młodszego „na wszelki wypadek” zostawił w Nepalu. Przed ucieczką do Indii poprosił braminów, by odprawili dla obu wnuków pudżę sakralizującą ich władzę królewską!
[...]
I tak Gyanendra Bir Bikram Shah Dev został po raz pierwszy, pod nieobecność dziadka, królem Nepalu. Miał trzy lata i 4 miesiące. Być może, ale o tym nie mówiło się głośno, Ranowie stworzyli taki scenariusz. Królewskie dziecko jako zakładnik zostało w rękach Ranów „na wszelki wypadek”. Król Tribhuvan wrócił do Nepalu w styczniu 1951 roku wspierany przez rząd Indii. Na dokument odbierający Ranom ich tytuły i dziedziczny urząd premiera przystawił lal mohur, czerwoną pieczęć, której od 1847 roku nie trzymał w dłoni żaden król z dynastii Gorkha. Jego wnukowie poszli do szkoły, młodszy jako namaszczony były król, a starszy jako namaszczony przyszły król. Obie rodziny doszły do porozumienia i ułożyli konsensus, wedle którego każdy król Nepalu miał żenić się z Ranówną.
[...]
Jego syn i następca Birendra był najlepiej wykształconym władcą Nepalu, ukończył Eton College, Harvard University i wiele innych znakomitych szkół międzynarodowych, znał siedem języków, w tym japoński. W latach 1972-1990 był nie tylko nadzieją, ale gwarantem rozwoju Nepalu, a dla wszystkich rządów i niezliczonych fundacji charytatywnych i pararządowych wdzięcznym odbiorcą ogromnych funduszy, jakie w darze przypływały do jego kraju. Mało kto wtedy zauważył, że te pieniądze nie zostały nigdzie zainwestowane i tak naprawdę nie wiadomo jak, gdzie i przez kogo zostały spożytkowane.
[...]
Birendra był świadkiem drugiego etapu zdobywania himalajskich ośmiotysięczników, kiedy to najwspanialsze ekipy Włochów, Szwajcarów, Francuzów, Polaków, Austriaków i Niemców wspinały się na szczyty, natomiast pielęgniarki-wolontariuszki z tych krajów przywoziły lekarstwa i szczepionki dla nepalskich dzieci, a uczniowie szkół średnich z zachodniej Europy budowali w czynie społecznym szkoły i szpitale. Było jakoś szlachetnie. Król wspierał wszystko, sam niczego nie budował, przyjmował każdą pomoc finansową, nie organizował żadnych nowych miejsc pracy i nie myślał o infrastrukturze, a o demokratyzacji instytucji państwowych po prostu zapomniał. Ponieważ jednak do Nepalu „się jeździło” więc zwiększały się wpływy z opłat wizowych i z permitów za trekingi i zdobywanie szczytów. Ogromne pieniądze przynosili wciąż Gurkhowie, których oddziały nadal były wynajmowane przez Indie i Wielką Brytanię. Król jeździł po świecie, uchodził za światłego władcę uroczego kraju, który nie ze swojej winy pozostawał biedny. Nie ze swojej winy, ale z winy królów.
[...]
Wszystko zaczęło się w 1990 roku i świat bardzo się zdziwił, kiedy ogromna demonstracja niezadowolonych Nepalczyków przetoczyła się przez ulice Katmandu i zatrzymała pod pałacem królewskim. Ruchy ludowe zmusiły króla do zaakceptowania wielopartyjności i do ułożenia Konstytucji. Nepal stał się po raz pierwszy monarchią konstytucyjną, ale paradoksalnie ta konstytucja właśnie przyczyniła się do wzrostu niezadowolenia ludzi i przyspieszenia procesów rewolucyjnych. Konstytucja z 1991 roku nazwała bowiem Nepal monarchią hinduską, co upokorzyło wyznawców innych religii i wierzeń, głównie buddystów, niepewnie też poczuły się wszystkie mniejszości etniczne, gdyż konstytucja nie wspomniała o nich ani słowem. Religie hindu, głównie śiwaizm, zostały wprowadzone do Doliny Katmandu przez indyjską dynastię Mallów pod koniec XV wieku. Wraz z religią hindu zaprowadzono system warnowy i chociaż w tamtych czasach podział organizacji pracy na różne dżati i warny przyczynił się do natychmiastowego wzbogacenia Doliny Katmandu (Złoty Wiek Mallów), to jednak od dyktatury Ranów system ten kojarzył się z nadużyciem pozycji wyższych sfer. Konstytucja roku 1991 poprzez określenie ustroju jako „monarchię hinduską” jakby przywracała system warnowy. Szybko zorientowano się, że wielopartyjność oznaczała upominanie się stołecznych partii i partyjek o własne interesy, z pominięciem interesów ludności mieszkającej daleko poza Doliną. I wreszcie trzecim czynnikiem, który doprowadził do walki zbrojnej, była korupcja całej administracji państwowej i zaprzestanie pracy w strukturach królewskich na terenie całego kraju oraz powszechne przekonanie, nie pozbawione zresztą słuszności, o wielkich transferach pieniężnych do banków Indii, dokonywanych przez rodzinę królewską.
[...]
13 lutego 1996 roku Partia komunistyczna Nepalu (Maoiści) pod wodzą Praczandy i Baburama Bhattarai ogłosiła utworzenie Nepalskiej Armii Ludowej i rzuciła hasło „walki zbrojnej narodu nepalskiego przeciw władzy”. Od początku było jasne, że chodziło o zniesienie monarchii i wprowadzenie demokracji, nigdy zaś nie myślano o wprowadzeniu systemu komunistycznego i zniesieniu prawa własności czy wolnego rynku, wiadomo też było, że ekonomia Nepalu pozostanie kapitalistyczna. Walka ta nigdy nie została zaakceptowana przez ogół państw europejskich ani uznana za słuszną, a rewolucjonistów nazywano rebeliantami, terrorystami, buntownikami. Siebie samych nazwali oni maoistami, co dla Europy było szokiem, przywołało bowiem stare fantomy i obudziło strach. Ponieważ jednak Europa i Stany Zjednoczone są legalistyczne, to w tamtych czasach nikomu nie przyszło do głowy, że walka miała słuszny cel. Trwała dziesięć lat: 1996-2006.
[...]
Lecz bezpośrednią przyczyną upadku monarchii w Nepalu było królewskie bratobójstwo. Ostatni król Nepalu, Gyanendra nigdy nie oczyścił się w sposób jednoznaczny i wiarygodny z zarzutów zabójstwa swego brata Birendry. Sprawiał wrażenie, że żadne zarzuty nie mogą go dotyczyć. Nigdy nie odwołał ani nie zmodyfikował „oficjalnego komunikatu”, w którym bez wahania oskarżył o królobójstwo syna swego brata, ówczesnego następcę tronu. Wszyscy w Katmandu wiedzieli od pierwszego dnia, że ta wersja była wierutnym politycznym kłamstwem.
[...]
1 czerwca 2001 roku został zamordowany król Nepalu Bir Birendra Bikram Szach z dynastii Gorkha.
[...]
By dobrze zrozumieć wydarzenia, które wstrząsnęły Nepalem i doprowadziły do obalenia monarchii, trzeba zwrócić uwagę na pewne okoliczności towarzyszące. Drugi syn królewski Gyanendra, brat króla, był razem z synem i żoną nieobecny, gdyż bawił w tym dniu w Indiach, a jego syn wizytował ze swoją rodziną niewielki pałac królewski w Pokharze. Trzej bracia królewscy mieli za żony trzy siostry Ranówny.
[...]
Dipendra został przewieziony do szpitala w piątek późnym wieczorem. W jego plecach lekarze znaleźli paręnaście kul, był w agonii. Zmarł w poniedziałek rano. Nie wiedząc o tym, był królem Nepalu od 1 do 4 czerwca 2001. Kolejnym, trzynastym królem Nepalu został po raz wtóry jego wuj, brat ojca, Gyanendra Bir Bikram Shah Dev. Okoliczności, w jakich doszedł do władzy nie były wyjaśnione, ale na początku rządów wciąż korzystał z niepisanego „immunitetu” — był jednak wnukiem Tribhuvana, który otworzył Nepal na świat, otrzymał sakrę królewską w jego obecności.
[...]
Ale doprawdy, ten król zrobił wszystko, by Nepalczycy wyrzucili go ze stanowiska. Gyanendra nie był żadną osobowością, był lękliwy i arogancki, ambitny, pewny siebie i ślepy jak nietoperz. Przeliczył się co do następujących kwestii: po pierwsze, nie docenił świadomości ludzi, którzy stopniowo, ale nieuchronnie dojrzewali do przemiany społeczeństwa; po drugie, partie legalne, istniejące od lat 80. dogadały się z maoistami i stworzyły wspólny front; po trzecie, nawet środowiska inteligencji opowiedziały się przeciwko monarchii i poważnie poddały w wątpliwość zdrowie psychiczne królów z dynastii Gorkha, wtedy już zaczęto głośno mówić, że jeden był obłąkany, inny chorobliwie rozwiązły, większość zaś — niezdolna do sprawowania rządów, krótko mówiąc wszyscy mieli dość monarchii. I wreszcie wspólnota międzynarodowa, mimo braku rozumienia sytuacji i mimo strachu przed widmem komunizmu i możliwością zamknięcia Nepalu dla turystów i himalaistów, nigdy oficjalnie nie wzięła króla w obronę i nie potępiła ruchu maoistycznego jako takiego.
[...]
W sierpniu 2002 roku rząd Belgii sprzedał nieoczekiwanie Nepalowi broń w liczbie 5500 karabinów i rebelię nazwano ruchem terrorystycznym. Wojna ludu nepalskiego (ale nie wojna domowa) przeciw monarchii rozgorzała ze zdwojoną siłą. Partia komunistyczna Nepalu odegrała w tej walce największą rolę.
[...]
Dnia 6 kwietnia 2006 cały Nepal zastygł w strajku generalnym. Pod pałac królewski w Katmandu podeszły kobiety z dziećmi na ręku, usiadły zbite w grupki. Panowała idealna cisza i nawet dzieci prawie nie płakały. Wokół Katmandu stacjonowały uzbrojone po zęby oddziały maoistów, a mówiono, że ludność całego Nepalu przyjdzie któregoś dnia pod pałac królewski.
[...]
19 maja 2006 w piątek Konstytuanta podjęła najważniejsze decyzje, a mianowicie odebrała królowi dowództwo nad armią i możliwość powołania rządu, ale przede wszystkim zniosła status świętości osoby królewskiej, w związku z czym Gyanendra stał się normalnym, zwykłym obywatelem Nepalu. Od tego momentu rozlicza się z dochodów i płaci podatki.
[...]
21 listopada 2006 Praczanda, szef Partii komunistycznej Nepalu (Maoiści) i Girija Prasad Koirala, szef Kongresu Nepalu, podpisali umowę pokojową kończącą bunt mas (w większości mass-mediów napisano, że skończyła się wojna domowa, ale podkreślam z naciskiem, że w Nepalu nigdy nie było wojny domowej). Dołożyli wszelkich starań, by zorganizowano przejęcie powstańców w szeregi wojska Gurkhów, policji i innych instytucji państwowych. Od tego momentu datuje się połączenie sił i wspólne opracowanie stosownych dokumentów.
[...]
28 maja 2008 Zgromadzenie Narodowe oficjalnie zniosło monarchię i proklamowało Republikę Nepalu (wiadomo na razie, że jest demokratyczna i federalna, ale nie sprecyzowano całej nazwy). Podczas głosowania za monarchią opowiedziały się 4 osoby, a 564 za zniesieniem monarchii. Królowi dano termin 15 dni na opuszczenie pałacu, który ma zostać, jak ustanowiono, przekształcony w muzeum. Do czasu utworzenia rządu obowiązki króla przejął premier.
[...]
Dnia 11 czerwca 2008 roku, król Nepalu Gyanendra Bir Bikram Shah Dev zrzekł się korony, opuścił pałac królewski Narayanhiti i przeniósł się do swej posiadłości Nagarjun, na przedmieściach Katmandu. W swej ostatniej mowie, zrzekając się korony, powiedział, że został zmuszony do przejęcia korony, co nie było jego zamiarem ani pragnieniem [King said that he could only „accept the crown quietly” and it was not his intention or desire.]

Najdalej na południu położonym państwem zarządzanym przez dynastię radżpucką był Majsur, gdzie do dziś żyje, choć nie sprawuje władzy nad państwem, maharadża z dynastii Wadijar, a państwem leżącym najdalej na północy jest Nepal, gdzie dynastia Gurkhów właśnie zakończyła swe panowanie — 28 maja 2008 abdykował Gyanendra Bir Bikram Shah Dev.

Jedna z hipotez mówi, że nie stosowali się do prawa, dharmy, to znaczy nie dopełniali obowiązków klanowych, związanych ze składaniem ofiar lub rytuałem oczyszczenia przez ogień. Jest to prawdopodobne, bowiem właśnie między V a VIII wiekiem trwał proces wielkiego powrotu do wypełniania dharmy różnorodnych plemion radżpuckich. Romowie być może odmawiali złożenia przed braminami ofiary przebłagalnej (co było kosztowne) i zostali wykluczeni z wielkiej aryjskiej wspólnoty plemion… Ponieważ jednak opuścili Indie dopiero w XI-XII wieku, to jest bardziej prawdopodobne, że uchodzili przed Afganami. Podobnie przed muzułmanami afgańskimi uciekali hinduscy Gurkhowie, osiedlając się w cichym i dalekim od inwazji Nepalu.

Maharadża dawnego Kaszmiru, jeden z najbardziej światłych ludzi epoki, dr Karan Singh jest pisarzem i myślicielem (z doktoratem na temat myśli politycznej Sri Aurobindo), zaangażowanym we wszystkie ważne wydarzenia polityczne swego kraju. Był negocjatorem w konflikcie nepalskim, po zamordowaniu króla Nepalu w 2001, gdyż jego żona jest córką wysokiego generała armii nepalskiej.Sikhowie

Idąc wciąż za przykładem Robert Clive'a, kolejnym państwem indyjskim, zdobytym w 1843 roku w wojnie zaborczej prowadzonej przez Kompanię, był Sind (część dzisiejszego Pakistanu) — było to preludium do zwykłej już aneksji suwerennego państwa Sikhów, Pendżabu, dokonanej w 1848 roku przez Markiza Dalhousie (1848-1856). Jako wybitny Gubernator Generalny Indii był on twórcą prawdziwie kolonialnej polityki i imperialnej administracji, która ostatecznie okazała się nazbyt kosztowna. Za jego rządów Kompania została praktycznie zduszona i ostatecznie rozdzielono zarządy. Utworzono nowe stanowisko — zarządcy Bengalu, pod mianem wice-gubernatora (1854), który jednak był całkowicie zależny od politycznej funkcji gubernatora generalnego Indii. Markiz Dalhousie dokonał też ostatecznego podboju Birmy. To on wprowadził prawo doctrine of lapse, na mocy którego Brytyjczycy mogli dokonać aneksji każdego państwa, które nie posiadało męskiego następcy tronu. Otworzyło to drogę do wszelkich nadużyć, gdyż wiele państewek i księstw indyjskich korzystało z tradycji adopcji. W 1849 roku dokonano aneksji Satary i Sambalpuru, a w 1853 — Dżansi (Jhansi) i Nagpuru. Za jego rządów wszystkie brytyjskie ośrodki połączono telegrafem, stworzono imperialny system urzędów pocztowych i wprowadzono znaczki pocztowe, w 1855 roku otwarto pierwszą linię kolejową, budowano drogi i mosty. Została zdecydowanie ograniczona suwerenność wszystkich praktycznie indyjskich państewek. W 1856 roku zmuszono do abdykacji króla prowincji Oudh, którą włączono do posiadłości angielskich, prowincję niezależną od 1818 roku, zarządzaną w tym ostatnim okresie przez hinduskich Marathów, a obejmującą starożytne królestwa Awadhi i Kośala ze stolicą w Ajodhji. Wprawdzie została w XII wieku podbita przez muzułmanów i włączona do Sułtanatu Delhijskiego, ale zachowała wielkie tradycje cywilizacji hindu. Wadżid Ali Szach, ostatni król Oudh, był poetą piszącym w języku urdu, ale też sybarytą kochającym kobiety — jego harem liczył ich 300.
[...]
W 1947 roku, kiedy Indie odzyskały niepodległość, Jerzy VI zrzekł się tytułu cesarza Indii, ale pozostał królem Indii i królem Pakistanu. Dopiero w 1950 roku, kiedy Indie stały się republiką, Jerzy VI stracił tytuł królewski.
[...]
Wszechindyjska Liga Muzułmańska powstała w 1900 roku w Bombaju; poparła ona Wielką Brytanię w I wojnie światowej. Ali Jinnah odwołał się do tego faktu, kiedy kiełkował pomysł na utworzenie państwa Pakistan, a od 1933 roku wzmaga się walka o kraj dla muzułmanów indyjskich.

Cywilizacja doliny Indusu powstała w tym samym czasie, co cywilizacje starożytnej Mezopotamii i Egiptu. Miasta Harappa i Mohendżo Daro, oddalone od siebie o 640 km, leżały nad rzeką Indus, która dziś płynie przez pustynne już rejony Pakistanu nieco innym korytem. W tamtych czasach były to tereny dobrze nawodnione, nazywane rejonem Siedmiu Rzek. Miasta miały regularnie rozplanowane ulice ze znakomitą siecią kanalizacji i imponującym systemem usuwania nieczystości. Domy z cegły mułowej, umieszczone szeregowo, były obszerne i wygodne, a największym pomieszczeniem były łazienki z bieżącą wodą, basenem i sauną — wszystko to świadczy o wysokim poziomie technologicznym tej na wskroś miejskiej cywilizacji. Osiągnięcia sanitarno-portowe mogą rywalizować z tym, co wybudowali później Rzymianie — wielka łaźnia w Mohendżo Daro miała 83 m2 powierzchni, imponujących rozmiarów był dok dla statków w Lothal. Cywilizacja ta była „surowa, śmiała i niestandardowa”, ale nie militarna, gdyż nie znaleziono żadnej broni. Ogromne spichlerze ulokowane w centrum miasta spełniały zapewne funkcję banków. Według brytyjskich archeologów, zabytki te są częścią największego „eksperymentu politycznego przed powstaniem imperium rzymskiego”.

…nie byłoby Pakistanu, nie powstałby Bangladesz, nie doszłoby do bratobójczych wojen.

Pierwotnie nazwa Drawidowie odnosiła się tylko do mieszkańców Tamil Nadu, ale dziś obejmuje pozostałe historyczne regiony Indii południowych, stany: Keralę, Karnatakę i Andhra Pradesh. Wysepki ludności pochodzenia drawidyjskiego, nikłe społeczności wiejskie, rozsiane są na całym obszarze Dekanu aż po Maharashtrę i zachodni Pakistan (ludność tubylcza mówiąca językiem brahui).
[...]
Stanowiska archeologiczne badające miasta doliny Indusu zamknięto wskutek wybuchu II wojny światowej, a później nie zostały otwarte z powodu przejęcia tego regionu przez Pakistan w 1947 roku. Rząd Pakistanu nie wyrażał przez długi czas zgody na uruchomienie stanowisk. Dopiero w latach 60., pod wpływem nacisków międzynarodowych, zwłaszcza angielskich, uczeni indyjscy mogli dalej poprowadzić badania nad początkiem swojej cywilizacji, gdyż nie ma wątpliwości, iż była ona na wskroś indyjska. Wiele skarbów bezpowrotnie przepadło — Pakistańczycy przeprowadzali próby nuklearne na pustyni Thar, a wcześniej, w XIX wieku, wykorzystali potężne bloki kamienne z portu Lothal do budowy podkładów dla linii kolejowej Lahore-Multan. Dzisiejsze odkrycia zbulwersowały naszą wiedzę o rzekomym prymacie cywilizacji indoeuropejskiej nad indyjską. Odkryto ogromną ilość stanowisk na terenie dzisiejszych Indii (około 2 tysiące) na półwyspie Kathiawar w Gudżaracie i w Zatoce Kambajskiej, wprawdzie znacznie uboższych, ale świadczących o jej wielkim zasięgu. W Radżastanie, na północ od Bikaneru, odsłonięto spod piasków pustyni Kalibangan, najstarsze miasto harappejskie położone na terenie Indii. Podczas wykopalisk (1961-1969), odsłoniły się ślady uprawiania ziemi drewnianym pługiem, datowane na 3000 p.n.e. i świadczące o wysokiej kulturze rolniczej. Znaleziono też śliczny gliniany gwizdek w kształcie odlatującego ptaka.

Do 14 sierpnia 1947 roku mniej lub bardziej samodzielni książęta indyjscy sprawowali władzę nad 1/3 terytorium Indii, mając pod swoim zarządem około 100 milionów dusz mieszkających w 565 Princely States of India, Etats princiers des Indes, Stanach Książęcych Indii, z których niektóre były tak wielkie jak Francja czy Włochy (Hajdarabad, Jammu & Kaszmir), czy jak Belgia i Holandia razem wzięte (Dżajpur), a inne tak maleńkie jak Angora czy Liechtenstein (Bhaktapur, Orczia). W 1947 roku Stany Książęce, de facto ich władcy, wchodzili do Federacji Indyjskiej dobrowolnie i pozostawiono im wybór czy chcą przynależeć do Federacji Indyjskiej czy do Pakistanu, nie pozostawiono natomiast wyboru kontynuacji suwerenności.

Pod koniec 4 tysiąclecia p.n.e. pojawiły się grupy migracyjne z Iranu, osiedlające się nad prawobrzeżnym Indusem — wysocy, postawni, o haczykowatym nosie i hardym spojrzeniu, do dziś stanowiący główną grupę ludności w Indiach północno-zachodnich. Po nich przybyły silne liczebnie grupy różnorodnych plemion indoaryjskich — Indoarjowie są wysocy, jasnoskórzy i długonosi, mieszkają na terenach między Kaszmirem i Radżputaną. Trudno dziś stwierdzić na pewno, czy Dasjowie, ciemnoskóra ludność tubylcza, jest tożsama z rasą drawidyjską. Drawidowie, prawdopodobnie autochtoni, mają skórę bardzo ciemną, hebanową, a nawet całkiem czarną, ale twarze bez rysów negroidalnych; są niscy i drobni, zamieszkują całe Indie południowe. Na pograniczu północno-wschodnim występują grupy mongoloidalne, przybyłe z Mongolii i Chin. Kolowie, Bhilowie i Mundowie to plemiona rodzime; są niskiego wzrostu, ciemnoskóre i wklęsłonose. Po Grekach nie zostało ani śladu (najwyżej na terenach dawnej Baktrii, czyli w dzisiejszym Pakistanie).

Jeśli najazdy muzułmańskie niszczyły od czasu do czasu i niejako po drodze, tradycyjne miejsca kultu hinduizmu i buddyzmu na północy Indii, to Wielcy Mogołowie zniszczyli je metodycznie, systematycznie, programowo, fachowo i z premedytacją. Wejście Babura do Indii było dla subkontynentu wstrząsem, którego skutki trwają do dziś pisze Waldemar Hansen w Pawim tronie — przeczytałam to zdanie w dniu, w którym ogłoszono posiadanie broni atomowej przez Pakistan i nazajutrz — przez Indie…

W tyglu Azji Środkowej mieszały się rasy, języki i obyczaje, a plemiona raz po raz sprzymierzały się w rozmaite konfederacje i tworzyły różne kombinacje wojskowe, które parły do przodu i zagarniały coraz to nowe ziemie. W tamtych czasach nie było ani Afganistanu ani Pakistanu, tereny te również należały do Indii i były miejscem spotkań wszystkich przybyszów, którzy wcześniej czy później szli dalej do Indii, wlewając się na subkontynent przez słynny przesmyk Kyber. Zatrzymały się tam ludy indoeuropejskie, a za nimi miedzy VII a III wiekiem p.n.e. Scytowie, później Grecy, Partowie i Kuszanowie, lud irański pochodzący ze stepów Azji, który między I a III wiekiem n.e. utworzył dobrze zorganizowaną federację państw pod wodzą Kaniszki (127-147n.e.), którego dzieło było kontynuowane przez indyjską dynastię Guptów. Od V wieku pojawiają się znowu ludy irańskie — Śwetahunowie (przez Greków nazwani Heftalitami, a przez nas — Białymi Hunami), którzy zdominowali wszystkie osiadłe tam ludy i utworzyli silną organizację plemienną na terenie Afganistanu. Stąd wtargnęli do Indii niszcząc osady Doabu, Bengal i Bihar, zadając śmiertelny cios państwu Guptów, które zniknęło z dziejów na początku VI wieku. Przez jakieś trzydzieści lat zachodnie Indie znalazły się pod królami huńskimi, ale konfederacja radżów północnoindyjskich odniosła nad nimi druzgocące zwycięstwo w 528 roku. Ich impet został całkowicie wyhamowany, zostali odrzuceni aż do Kaszmiru, gdzie niebawem lud ten utracił swą odrębność i został wchłonięty przez mieszankę ludności miejscowej. Wszystkich obcych, którzy przybyli od północnego zachodu i z Hindukuszu, głównie Scytów, Partów, Saków i Hunów, osiedlających się na granicach Indii Zachodnich nazywano Śaka. Śwetahunowie najmniej zasymilowali się w Pendżabie i można przyjąć, że dzisiejsi Sikhowie są ich najbliższymi potomkami.
[...]
Jeden z wielkich rodów tureckich pod wodzą przywódców plemiennych stworzył pod koniec X wieku, na terenie dzisiejszego Pakistanu i Afganistanu, potężne królestwo w Ghazni, a jego najwybitniejszy przedstawiciel Mahmud z Ghazni atakował bogate, lecz skłócone królestwa północnoindyjskie, których większość była zarządzana przez klany radżpuckie. W latach 1001-1027 tureckie plemiona dokonały siedemnastu wypraw rabunkowych plądrując bezlitośnie krainę Doabu i Radżputanę. Coraz częściej występujące na rubieżach porwania kobiet i sprzedawanie ich do haremu islamskich możnowładców sprawiły, że kobiety trzeba było chronić i ostatecznie zamknąć w zenanie. Zapewne w tym okresie Radżputowie nauczyli się twardego rzemiosła wojennego, zaczęli spać ze sztyletem pod poduszką i bronić ziemi, którą już całkowicie uważali za swoją. Ożywiała ich specyficzna perska wiara w magiczną moc uderzania i zabijania, używali sztyletu katar. Zetknięcie się z islamem nadało nową wartość ich misji obrońców religii i ziemi hindu. Kiedy forteca była nie do utrzymania, wszyscy ginęli, gdyż honor nie pozwalał dostać się w ręce wroga. Jednak mieszanka krwi Scytów, Greków, Partów, Kuszanów i Śwetahunów pozostała wybuchowa. Stojąc na szrankach, malowali twarze i tułów na żółto, rozpruwali brzuch i spadali nieżywi na wroga. Kobiety z rodzin ksiatrijów i braminów nauczyły się dokonywać rytuału dżauhar — w kobiecej części fortecy, w basenach rytualnych, które opróżniały z wody, układały stos całopalny i rzucały się w ogień z dziećmi na ręku, by nie dostać się w ręce wroga.
[...]
Muhammad Ali Jinnah liczył na połączenie się Dżodhpuru z Pakistanem w 1947 roku, i maharadża wahał się, ale arystokracja i wyżsi urzędnicy byli temu całkowicie przeciwni motywując tym, że ludność była w przeważającej części hinduska. Obecny maharadża Gadż Singh II jest 38 w dynastii.

Wiadomo, że przywędrowali z północno-zachodnich Indii, z historycznego regionu Sindh (dzisiejszy Pakistan), leżącego między Persją a Indiami. Już w 1927 językoznawcy udowodnili, że fonetyka języka cygańskiego wykazuje bliski związek z centralną grupą języków hindi oraz z językiem perskim. Język ten uformował się około V wieku. Czy sami zadecydowali o swojej wędrówce czy zostali wypędzeni i za co — nie wiadomo.

19 lutego 1846 roku Brytyjczycy rozpoczęli rzeź, a rzeka Satledż spłynęła krwią. Podpisano traktat w Lahore. Dżammu i Kaszmir sprzedano Gulabowi Singhowi (za 68 lakhów rupii), którego potomkowie władali Kaszmirem aż do Podziału w 1947 roku, nie godząc się na przyłączenie tych ziem do Pakistanu. W Lahore stanęły wojska brytyjskie, ustanowiono rząd. Dalip Singh był czwartym uznanym synem maharadży, urodził się 6 września 1838 roku z rani Dżindan, ulubionej tancerki władcy. Brutalnie rozłączono go z matką, którą zobaczył ponownie dopiero po trzynastu latach. W 1847 roku otrzymał kuratelę rządu brytyjskiego i godność radży.
[...]
Sikhowie nie zdołali utrzymać swego państwa, które zostało starte na proch w trzech obrotach koła historii: pierwszy, to aneksja Pendżabu przez Anglików w 1849 roku, preludium do przejęcia Indii przez Imperium Brytyjskie. Drugi to dramatyczny Podział w 1947 roku, rozdzierający jednolity kawałek ziemi pomiędzy dwa państwa — islamski Pakistan i w większości hinduskie, demokratyczne Indie; Sikhowie zwalczali wtedy zaciekle muzułmanów z niepojętym, jak na teoretyczne założenia ich religii, okrucieństwem, lecz raczej nie podnosili miecza na hindusów. I wreszcie trzeci obrót koła historii — podział przeprowadzony pokojowo reformą administracyjną w 1966 roku, kiedy to część indyjską podzielono jeszcze na dwa stany: Himachal Pradesh i Harjanę z ludnością mówiącą w hindi i wyznającą religie hindu oraz par excellence sikhijski Pendżab.

W 1947 roku, ówczesny maharadża Hari Singh stanął przed dramatyczną decyzją: czy włączyć swoje księstwo do Indii czy do Pakistanu. Podjął jednoosobową decyzję o przyłączeniu się do demokratycznych Indii. W ramach Podziału część terytorium przeszła jednak pod zarząd Pakistanu, a większość, o powierzchni 226 013 km2 pozostała w Indiach. Muzułmańska ludność indyjskiego Kaszmiru była zdecydowanie przeciwna tej decyzji, uzasadniając jej nieważność poprzez fakt podjęcia jej przez władcę wyznającego religię hindu. Ludność pakistańskiego Kaszmiru rozpoczęła walkę o odebranie części indyjskiej — konfliktom i wojnom o Kaszmir nie było końca i do niedawna nienawiść rozdzierała naród leżący po dwóch stronach granicy (wytyczonej przez Lorda Mountbattena).

Patiala została utworzona przez Babura, po jego wkroczeniu do Indii. Powierzył on funkcję poborcy podatkowego dla ziem położonych na południowy zachód od Delhi (dziś w Pendżabie) lokalnemu szefowi plemienia o imieniu Ful (był Dżatem zrodzonym z Radżputa i wieśniaczki). Cesarze mogolscy pozostawili tę funkcję rodzinie, która umocniła się i wzbogaciła. Ale dopiero Ala Singh, jako przywódca dużej społeczności Sikhów, wystąpił o przyznanie tytułu radży do ówcześnie panującego szacha w Delhi i otrzymał ten tytuł w 1762 roku. Niewiele lat później, w 1809 roku, następcy oddali się pod protekcję Kompanii Wschodnioindyjskiej.

Wydaje się, że to właśnie przeciw Śwetahunom ludy północno-zachodnich Indii po raz pierwszy stawiły opór i skonsolidowały swe siły, wtedy też zdobyły ogromne doświadczenie militarne. Najazdy pod egidą wodzów huńskich zniszczyły lub rozproszyły dawne wojownicze, ale słabo zorganizowane plemiona Radżputany, a ich miejsce zajęli zasymilowani przybysze różnego pochodzenia i autoramentu. Od nich wywodzi się większość wczesnośredniowiecznych klanów radżpuckich, z których wiele istnieje do dziś. Zbulwersowali oni system warnowy odnawiając aryjską warnę ksiatrijów i przejęli na długie lata organizację państwową terenów rozlokowanych między Azją środkową a Doabem. Od końca V do XI wieku istniał tu słaby twór państwowy nazwany Pratihara od imienia dynastii wywodzącej się z klanu Gurjara przybyłego z Azji Centralnej. W tym samym czasie Niziną Hindustańską, Biharem i Bengalem dowodziła dynastia Pala (750 — XII wiek), a Dekanem i ziemiami nad Morzem Arabskim — dynastia Rashtrakuta (około 700-950).

Państwo Rampur było w rękach nababów z plemienia Patanów, pochodzących z regionu Rohel, położonego między Peshwarem i Afganistanem. Przybyli oni do Indii pod koniec XVII wieku, by splądrować, a następnie zająć nowe tereny. Utworzyli silne państwo, zagrażające nawet prowincji Oudh (dziś Luknau), która od starożytności była znakomicie zagospodarowana. Patanowie zawsze wspierali Anglików, dostarczając za duże pieniądze najemnych żołnierzy, sipajów, do wojsk Kompanii Wschodnioindyjskiej.
[...]
Nazwiska rodowe świadczą niezbicie o wyznawanej religii — bracia Syed Mohammed Ali Khan i Kazim Ali Khan są światłymi muzułmanami, ich małżonki noszą tytuł begam. Powodem ich największej dumy jest niezwykła i ocalała ze wszystkich pogromów biblioteka wschodnich rękopisów (Raza), obejmująca 80 tysięcy ksiąg i 16 tysięcy manuskryptów, między innymi Koran z VII wieku, w językach arabskim, perskim i urdu; biblioteka-diament znajduje się w siedzibie rodowej w Rampur.

Ale spory dynastyczne i ogrom terytorialny państwa doprowadziły do osłabienia jego politycznego znaczenia, a w dodatku rodziła się nowa potęga — angielski kolonializm. Po rozbiciu państwa Majsur w południowych Indiach w 1799 roku, Kompania Wschodnioindyjska skierowała wszystkie swoje siły na zniszczenie potęgi Marathów. Trzy wojny angielsko-marackie, prowadzone między 1779 a 1818 rokiem, doprowadziły do wykrwawienia i rozerwania w strzępy ogromnego terytorium, które zresztą zawsze było konfederacją wolnych księstw. Ostateczne dokumenty podpisano w 1818 roku, ostatni peszwa musiał oddać Punę pod zarząd rodzącego się Bombaju i tylko maleńkie królestwo Satara zachowało symboliczną niepodległość. Zarządzał nim Pratap Simha, potomek w prostej linii Śiwadżiego Bhonsle. To on przechował do naszych czasów jeden z jego mieczy i kolczugę, w której przed bitwą o Bidżapur w 1659 roku przybył na spotkanie z Afzal Chanem oraz słynne „pazury tygrysa”, które miał ukryte w rękawie i którymi tego wodza rozszarpał.

Oddział Gurkhów brał udział w walkach z Tybetem w 1814 roku i spisał się tak dobrze, że Brytyjczycy już od początku XIX wieku zaczęli ich wynajmować do poruczeń i misji specjalnych w szczególnie trudnych regionach i niebezpiecznych sytuacjach. Z dziesięciu pułków jakie znajdowały się w armii brytyjskiej w 1947 roku, cztery zostały przejęte przez Anglików, a sześć pozostało w Indiach. Brytyjscy Gurkhowie składają przysięgę wierności Koronie Brytyjskiej; brali udział w wojnie o Falklandy w 1982 roku. Gurkhowie indyjscy składają przysięgę wierności rządowi Indii; wysłano ich przeciwko Tamilskim Tygrysom na Sri Lance i na Malediwach. Ayo Gurkhali to budzący grozę średniowieczny okrzyk wojenny towarzyszący wyciąganiu noży kukri, a płynąca krew, nektar Mahakali, jest do dziś poświęcana bogini Kali.

Kolonizatorzy podzielili stany książęce na trzy kategorie: 118 stanów mających prawo do jednej salwy, 117 — nie mających prawa do żadnej salwy i 327 wczesnych lokalnych formacji feudalno-plemiennych (tubylcze państewka), zarządzanych prawem dynastycznych sukcesji przez dżagirdarów, thakurów i talukdarów będących często ludźmi znacznie bardziej bogatymi i poważanymi niż niejeden maharadża, któremu służyli. Pięć wyróżnionych wielkich państw-filarów Radżu brytyjskiego mających prawo, podczas oficjalnych uroczystości dworskich, do dwudziestu jeden salw armatnich to Hajdarabad, Majsur, Baroda, Gwalior i Kaszmir, wśród których jedynym władcą pochodzenia radżpuckiego był Wadijar z Majsuru, lecz ani jeden książę wczesnośredniowiecznych rodów samej Radżputany nie został wyróżniony. Oprócz wyżej wymienionych, inne państwa zarządzane z wiekim kunsztem administracyjnym przez hinduskich władców to Travancore, Indore i Bikaner. Wszędzie na dworach indyjskich panowała mieszanka obyczajów hinduskich, mogolskich i bardziej lub mniej angielskich.

Między V a VIII wiekiem trwał wielki proces hinduizacji (czy braminizacji) „nowych” plemion radżpuckich, które przyjęły hinduskie religie i obyczaje i poczęły wstępować na drogę wypełniania dharmy. Większość z nich stała się gorliwymi wyznawcami Kriszny, a Ramę uważała za protoplastę swego rodu. Klany radżpuckie, asymilując się z ludnością, wśród której legendy i mity z czasów wedyjskich były wciąż żywe, zaczęły udowadniać swe pochodzenie od rodów najbardziej starożytnych. Trochę później, w czasach średniowiecza, daje się zauważyć ogromne zainteresowanie i nawet zafascynowanie najdawniejszą historią lokalną, co zaowocowało swoistym „podłączeniem się pod tradycję wedyjską”, rozumianą zresztą jako wyjątkowa szansa wywyższenia swych rodów. Niewątpliwie bramini odegrali w tym nowym procesie mitotwórczym ogromną rolę. W Puranach cytowana jest legendarna dynastia braminów z czasów wedyjskich założona przez Ikszawaku, wnuka Surji, do której mieli należeć władcy Ajodhji, a więc Rama. Ten klan synów słońca, Surjawamsia, wzbogacił się zatem o klan Kaczwaha z Dżajpuru i Alwaru, klan Guhilot, klan Rathor z Dżodhpuru i Bikaneru, Sisodia z Udajpuru, klan Vakhela, które wszystkie zaczęły wywodzić swe pochodzenie od tej starożytnej linii. Inni Radżputowie zwrócili uwagę na „młodszą” linię Somawamsia lub Czandrawamsia, do której należały mityczne klany Jadawa (klan Kriszny), Paurawa i Kaśi, cytowane w Mahabharacie. Od synów księżyca wywiedli więc swe pochodzenie: Bhatti z Dżajsalmeru, Chudasama, klan Dżatów.
[...]
Mewar leży na południu Radżputany, za górami Arawalli, które oddzielają ten region od gorącego powietrza pustyni Thar. Żyzna dolina rzeki Czambal była zawsze spichlerzem krainy należącej kiedyś do starego klanu Sisodia, pochodzącego z północnych Indii, który następnie przeniósł się do Gudżaratu i tam ostatecznie osiadł. Imponująca forteca Czittorgarh, wzniesiona w 734 roku na niedostępnym pitonie była przez osiem wieków niezdobyta. Kiedy Akbar ją zdobył i zrównał z ziemią, Udaj Singh przeniósł siedzibę rodu do Udajpuru.
[...]
Udajpur (Mewar) o powierzchni 33 987 km2 jest jednym z najpiękniejszych regionów Indii. Władcy Mewaru noszą do dziś tytuł maharana, pochodzą ze starszej linii Surjawamsia, synów słońca, a pod swą komendą mieli niegdyś 36 innych klanów. Ich założycielem był legendarny Bappu Rawal, którego guru Harit Raszi namaścił w duchu odpowiedzialności za dobro swego ludu. Bogini Eklingji czuwa od VII wieku nad dharmą, spełnianiem obowiązku ksiatriji. Czittorgarh, najpotężniejsza forteca rodu i jednocześnie całej Radżputany, a w czasach Wielkich Mogołów — symbol potęgi Sisodiów, będąca przez osiemset lat ich stolicą, została zdobyta przez Akbara w 1567 roku i zrównana z ziemią. Zginęło 30 000 mieszkańców, mordowanych metodycznie i do ostatniego. Zginęło 8 000 ksiatrijów, wybornych wojowników. Ale uratował się podobno w całości radżpucki oddział wyśmienitych łuczników, którzy w odpowiednim momencie uszli z miasta w przebraniu biednych, wiejskich kobiet. W Czittor urodziła się i żyła największa hinduska poetka, Mira Bai (1503-1573), opiewająca mistyczną miłość do Kriszny; na szczęście wiodła życie wędrowne i podczas oblężenia przebywała w Dwarce.
[...]
Udaj Singh wskazał miejsce na lokację miasta już w 1569 roku, ale Udajpur był budowany w latach 1597-1620 i stał się jednym z najpiękniejszych miast Radżputany. Zwłaszcza XVIII wiek był okresem największej prosperity — odrodziły się sztuki plastyczne, zwłaszcza oryginalna sztuka miniatury mewarskiej, najstarsza w Radżputanie, istniejąca od XV wieku i najmniej podobna do miniatury mogolskiej. Podobnie jak inni władcy, ranowie z Mewaru podpisali traktaty pokojowe z Anglikami w 1818 roku.

Baroda (dziś Vadodara), o powierzchni 21 408 km2, leżała nad Morzem Arabskim i korzystała z dobrodziejstw handlu z Arabami.

Na sąsiednich ziemiach rozciągał się potężny sułtanat Bahmanidów ze stolicą w Gulbarga (Karnataka) i prosperowało hinduskie królestwo Widżajanagaru, które powstrzymało muzułmańską ekspansję na Dekan. W Maharashtrze hinduska drobna szlachta rosła w siłę i znaczenie, przeprowadzając reformy w zarządzaniu wsią — stosunkowo szybko przejęła dochody z nadwyżek produkcyjnych i zabrała się za organizowanie armii do walki z Wielkimi Mogołami.

Około X wieku panowała na tych terenach dynastia Czolów. Następnie prowincją zarządzała hinduska dynastia Kakatija z Karnataki, muzułmanie z Sułtanatu Delhijskiego, dynastie hinduskie z Widżajanagaru.
[...]
Dynastia Wadijarów wywodzi swe pochodzenie od dwóch braci ksiatrijów pochodzenia radżpuckiego, którzy około roku 1399 przybyli na południe aż z Dwarki w Gudżaracie w poszukiwaniu miejsc świętych. Tradycja mówi, iż wsparli oni miejscowego wodza w potyczkach z sąsiadami, a kiedy wódz zmarł, jeden z książąt otrzymał w dowód uznania rękę córki. Opierając się o lokalne układy sił, a przede wszystkim z racji upadku królestwa Widżajanagaru po 1566 roku, młodzi Radżputowie zbudowali z czasem prężne państwo, które we względnym spokoju przetrwało od 1568 aż do 1759 roku.