dżati

W tym znaczeniu można mówić o dżati osiadłych w Chicago Polaków, którzy przybyli do Stanów Zjednoczonych „za chlebem” na fali emigracji końca XIX wieku. Fantastycznie, jak w laboratorium, można zaobserwować formujące się dżati Polaków w Wielkiej Brytanii — już są gildy sklepikarzy z polską kiełbasą i kapustą kiszoną, gildy sprzedaży nieruchomości dla (uboższych niż Anglicy) Polaków oraz szczególna oferta pracy — pewne zawody są „typowo polskie”, „rezerwowane” dla Polaków (hydraulik, pielęgniarka), a inne — są na razie nieosiągalne (z wyjątkiem jednostek wybitnych). Od tych wszystkich gild zawodowych — etnicznych grup nacisku — będzie zależał los polskich emigrantów w Anglii w przyszłości.

Poprawność polityczna nakazuje, by spisy ludności w Indiach nie rejestrowały przynależności do warny, ale każde podanie o pracę wymaga określenia swojej dżati (w Polsce — kryterium wykształcenia). Zresztą nazwisko mówi samo za siebie i określa nawet czasem terytorium geograficzne.

Nie rozwijano w Indiach ducha narodowego, nie było patriotyzmu ani żadnego systemu totalitarnego.

System dżati nie pozwalał na rządzenie przez większość, lecz wymuszał dogadywanie się ze sobą małych grup na poziomie wioski i załatwiania spraw polubownie, bez nadmiernej interwencji z zewnątrz (władca, cesarz, kolonizator, partia polityczna, rząd, prezydent). Dzisiaj, czy partie nazywają się prawicowe, lewicowe, marksistowskie, kapitalistyczne, konserwatywne — nie ma to najmniejszego znaczenia, ponieważ na ich czele stoją zawsze i wszędzie bramini, mający niezmiennie wspólny system wartości, a o sukcesie danej partii decyduje ilość i liczebność dżati, które zdecydowały się ją poprzeć. Głosowanie nie jest indywidualne — cała wioska (dzielnica miasta) głosuje zgodnie z tym, co pańczajat uznał za priorytet i interes dla siebie.

Raport Anthropological Survey of India z roku 1993 zarejestrował 4635 dżati.

Dżati to grupa etniczna, która stała się wspólnotą zawodowo-społeczną, wyróżniającą się od pozostałych własnym systemem wartości, wielowiekową odziedziczoną po przodkach tradycją i obyczajami oraz przede wszystkim językiem. Najczęściej obejmuje ten sam lud, w sensie etnicznym.

Kieruje się zasadami endogamii, interesu grupowego i zasadą „czystości” rasowej, wynikającą z obawy utraty tożsamości, strachu przed zniknięciem w tłumie poprzez zmieszanie z innymi.

Jest w Indiach znacznie ważniejszą kategorią rozróżniającą poszczególne ludy, plemiona i rasy niż system warnowy.

Według socjologów indyjskich, nieformalna grupa społeczna staje się nową dżati wtedy, kiedy wprowadza zakaz małżeństw i wspólnego stołu z członkami innych dżati. Jeśli chodzi o wspólny stół, to głównie dotyczy to jedzenia lub niejedzenia mięsa i jego przetworów oraz tego czy młode kobiety (biologicznie nieczyste ze względu na menstruację) mogą zasiąść przy stole. A także wszystkich tradycji związanych z przyjmowaniem gości. Kto przygotowuje posiłek w domu — córka czy synowa, o jakiej porze jest on spożywany — przed czy po zachodzie słońca.

Endogamia to zakaz wchodzenia w związek małżeński z członkami innych dżati. Zasady te obowiązują do dziś.

Tylko mała społeczność żyjąca na niewielkiej przestrzeni daje poczucie bezpieczeństwa, a wioska jest idealnym modelem indyjskiego społeczeństwa. Oto przykład liczebności różnych dżati w jednej wiosce:

• 1. dżati braminów — 1-2 rodziny (domy pomalowane na niebiesko);
• 2. dżati rolników — 75% — producenci rolni;
• 3. dżati rzemieślników — 1-2 rodziny (domy pomalowane na zielono);
• 4. dżati kupców, handlarzy — 1-2 rodziny;
• 5. dżati niedotykalnych — 15%, sprzątający i wykonujący prace porządkowe.

Każda dżati ma własną świątynię, celebruje wybranych przez siebie bogów i ma swoich kapłanów, którzy zazwyczaj nie należą do żadnej dżati braminów.

Jedna konkretnie wyróżniona dżati obejmuje zazwyczaj około 1000 osób mieszkających na małym terenie i obsługujących wiele okolicznych wiosek (np. dekarze).

Cała dżati może zmienić wyznawaną religię. I tak np. w stanie Maharashtra dżati niedotykalnych, wykonująca zawód rzeźników, przeszła w XIX wieku — jako cała grupa społeczna — na islam. Jednak w życiu codziennym i zawodowym niewiele to zmieniło, a i zakres ich obowiązków pozostał ten sam. Dżati zmieniająca religię nie cieszy się szacunkiem społeczności hindu, dlatego wszelkie konwersje, na islam czy na chrześcijaństwo, pozostają mocno podejrzane.

Twórca potęgi rodu Gaekwarów z Barody, Sajadżi Rao, był synem niepiśmiennego rolnika, którego ożeniono z piękną Ćimanabai, arystokratką z ludu Marathów (mieszkańcy Maharashtry).

Przodkowie rodu Holkar z Indore nie byli nawet rolnikami, lecz pasterzami (w hierarchii społecznej bardzo „niska” dżati), a jednak w XVIII wieku przejęli panowanie nad potężnymi posiadłościami w Pendżabie i cieszyli się zasłużonym szacunkiem swoich poddanych.

Dr Ambedkar (1891-1956) pochodził z dżati niedotykalnych ze stanu Maharashtra; zdobył wykształcenie prawnika i objął w 1942 roku stanowisko ministra pracy, a po uzyskaniu przez Indie niepodległości współpracował przy tworzeniu pierwszej konstytucji Indii.

Takie przykłady można mnożyć. W rzeczywistości dzisiejszych Indii wszystkie zawody są osiągalne przez wszystkie dżati. Decyduje wykształcenie.

Dżati podlegają i zawsze podlegały braminizacji. To swoiste wywyższenie i pięcie się w górę drabiny społecznej nie może być indywidualne, lecz jedynie grupowe. Wiąże się ze zmianą, czasem radykalną, stylu życia. Braminizacja narzuca wegetarianizm, przyjęcie obyczajów czystości małżeńskiej, omijanie zachowań nieczystych (np. mówienia nieprawdy), palenie ciała po śmierci i studiowanie pism mędrców.